Gündəm

Müsahibə

  • " width="300" height="266" />
    Ramil Quliyev iddialara cavab verdi:"Bu uğuru Azərbaycanda qazanmağım mümkün deyildi"
  • " width="300" height="266" />
    Fransa səfiri xanım Orelia Buşez:“Fransa şirkətləri Azərbaycan iqtisadiyyatına dəstək göstərməyə hazırdır” - MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    Gülər Əhmədova:“İnsan özü ilə xoşbəxt deyilsə, heç kimlə də xoşbəxt olmayacaq” - MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    “Qarabağın 18-ci əsrədək olan etnik tərkibi və əhali sayı barədə dəqiq məlumatlar yoxdur” –MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    50 yaşlı Elçin Mirzəbəyli:“Mənim kimi adamlar, adətən, ayaq üstə ölürlər” – MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    Qəzada ölən 74 yaşlı kişinin oğlu:"Əli Həsənov və onun ailəsindən heç kəs bizə zəng etməyib"
  • " width="300" height="266" />
    “Mənə Əli Həsənovun heç nəyi lazım deyil, oğlumu qaytarsınlar…” –Qəzada ölən gəncin anasından fəryadlı açıqlamalar
  • " width="300" height="266" />
    Sürət Hüseynov adının qəsdən gündəmə gətirildiyini açıqladı:"Bütün bunları Sinan edib" - MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    Erməni politoloqdan xoflu bəyanat:“Türkiyə S-400-ü Naxçıvanda yerləşdirsə, Azərbaycan İrəvanı və bütün Ararat vadisini təhdid etməyə başlayacaq"
  • " width="300" height="266" />
    Məşhur alman politoloqu:“Amerika Rusiyaya iqtisadi müharibə elan edib, Avropa isə bunun girovuna çevrilib” – Müsahibə

Qaynar Qazan

  • " width="300" height="266" />
    Sabiq Baş nazir Nobelə gedir:"Turan Birliyini yeni nəsil texnologiya ilə qura bilərik"-VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Beycan Fərzəliyevdən tarixi açıqlamalar:“Eiçibəy xəstəliyini uzun müddət gizlətdi, heç kimə demədi” - VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Sabiq Baş nazirdən heyrətamiz iddia:“Yusif Məmmədəliyevin ölümü müəmmalıdır, onu öldürdülər” - VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Becan Fərzəliyevdən şok müsahibə:“Elçibəy Heydər Əliyevi sevirdi”-VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Rusiyadakı keçmiş səfirimizdən ilginc proqnoz:“Rusiya çökəcək, o zaman çox şey dəyişəcək”- VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Azərbaycanın Rusiyadakı keçmiş səfirindən maraqlı açıqlamalar:“İlham Əliyev Rusiyaya qarşı bizdən yaxşı siyasət aparır”-VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    “Qaynar Qazan”da Elşad Musayev:"Vahid namizəd kənardan gətirilə bilər" (VİDEO)
  • " width="300" height="266" />
    İsa Qəmbər bəzi sirlər açdı:"Qurban Məmmədovun baş prokuror olmasını Elçibəy məsləhət bilmədi"-VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    İsa Qəmbər 24 il əvvəlki həbsindən danışdı:"...onda bildim ki, məni həbs edəcəklər"-VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Müsavat Başqanı 1993-cü il hadisələrindən danışdı:“Sürət Hüseynova hərbi təzyiq nəticəsində Milli Qəhrəman adı verildi”-VİDEO

Qapalı Mövzu

  • " width="300" height="266" />
    “Eldar Mahmudov bura gəlsin, dindirilsin” –Generalların məhkəməsində sensasion faktlar açıqlandı
  • " width="300" height="266" />
    “O ev mənə yox, bacıma məxsus olub” –Beytulla Hüseynov MTN generallarının məhkəməsində ifadə verdi
  • " width="300" height="266" />
    “Çingizin qardaşının oğurlanması ilə bağlı sübutlar var, niyə cinayət işi açmırsız?” –Çovdarovdan ilginc açıqlamalar
  • " width="300" height="266" />
    Baş mühasib 567 min, aparat rəhbəri 2 milyon ödədi… –Həbsdəki rabitəçilərdən yeni xəbər
  • " width="300" height="266" />
    “Onların Fərhad Əliyevin yaxın adamları və kəndçiləri olduğunu öyrəndim və…” –Generalın “Vosmoy bazarı” üzrə ifadəsi
  • " width="300" height="266" />
    General məhkəməyə gəldi, jurnalistlərin sualından yayındı –VİDEO, FOTOLAR
  • " width="300" height="266" />
    General Hilal Əsədovun arvadı Çovdarovun məhkəməsində ifadə verdi:“Atam bazarı mənə bağışladı”
  • " width="300" height="266" />
    “Məni şəhərə gətirib Əli Abbasovla üzləşdirdilər…” –Rabitəçilərdən şok ifadələr
  • " width="300" height="266" />
    Eldar Mahmudovun dəstəsi MTN polkovnikini niyə intihara sövq edib? –Kərəm Həsənovun adı keçən işdə heyrətamiz faktlar üzə çıxır
  • " width="300" height="266" />
    MTN-in Antiterror Mərkəzinin agentura şəbəkəsinə xərclədiyipulun məbləği açıqlanıb


Vəkil Bürosu

Avqust 2017
BE ÇA Ç CA C Ş B
« İyl    
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031  

XƏBƏR LENTİ

18 Avqust 2017
17 Avqust 2017

05 Yanvar 2016 - 13:03

İnsan hüquqları: aktiv və passiv pozulma nədir?

 Elşən NƏSİBOV

Siyasətşünas alim, insan hüquqları üzrə mütəxəssis

 

Məlumdur ki, hər bir anlayış kimi hüququn da öz tərkib elementləri mövcuddur. Bu tərkib elementlərdən hüquq bütün sahələrdə formalaşır. Sahələr isə hüququn məkan xarakterini müəyyən edir. Hüququn məkan xarakteri məkanda olan resurslardan meydana gəlir. Məkanda olan istehsal xarakteri, təsir obyektlərinin və vasitələrinin vəziyyəti məhz hüququn sahələr üzrə xarakterini formalaşdırır. Hər bir sahədə hüququn tərkib elementləri öz mahiyyətini saxlayır.

Aktivlik (fəalllıq) bir vəziyyətdir, görünüşdür. Aktivlik müəyyən məkanı, müstəvini əhatə edən sistemin daxilində olan elementlərin əvvəlki passiv vəziyyətlərindən sürətli  vəziyyətə keçidi xarakterizə edən bir haldır. Aktivlik sayəsində sistemin daxili passiv enerjisi artır, bu anda tutum böyüyə bilir. Aktivlik sayəsində elementlər öz əvvəlki məkanlarını dəyişə, yeni məkanlara keçə bilirlər.  Bu anda sistem öz müstəvisindən kənara çıxır, ölçülərini dəyişdirir. Aktivlik sayəsində sistem dağıla bilir, elementləri digər sistemlərə keçirə bilir,  eləcə də kənar sistemlərlə əlaqələri formalaşdıra bilir. Bu baxımdan da sistemlər açıq-aktivqapalı-aktiv xassələrə bölünür. Aktivlik sayəsində sistemin elementləri birləşə və ya da kiçik tərkib hissələrə ayrıla bilir. Aktivlik parçalanma və sintez prosesləri ilə xassələnən bir vəziyyətdir.

Passivlik isə, təbii ki, aktivliyin əksi olan bir vəziyyətdir. Passivlik sayəsində məkanın forması kiçilə bilir. Lakin qapalı sistem daxilində həcm, kütlə, çəki  öz kəmiyyətini saxlaya bilir.  Açıq sisttemdə isə qonşu sistemdəki elementlər hesabına öz tərkibini artıra bilər. Passivliyin məkanı böyüyəndə tərkibi artır. Kütlə və çəki artır. Deməli, passivlik daha çox mərkəzə yönəlik, elementləri dartıdıcı  bir prosesdir. Aktivlik daha çox  açılma (dağıdıc), passivliki isə yığılma prosesidir. Passivlikdə zəif sürət, zəif yerdəyişmə sakit vəziyyətlərin də yaranmasını özündə əks etdirir. Passivlik sanki “sovurma” prosesidir.

Qeyd olunduğu kimi, insan hüquqlarının tərkibi mövcuddur. Bu tərkib insanın mənəvi aləmini formalaşdıran elementlərdən ibarətdir. Bu elementlər maddi aləm üzərində də qərarlaşır.  İnsanın mənəvi aləminin tərkibini ifadə edən bütün elementlər hüquq və əxlaqın əsasını təşkil edir. Mənəvi münasibətlərin və maddi əlaqələrin əsaslarını müəyyən edən kriteriyalar hüquqda cəmləşir.

İnsan hüquqlarının tərkib elementləri insan fəaliyyətinin aktivləşməsi və passivləşməsi ilə özünün aktiv və passiv məzmununu üzə çıxarır. Lakin bu kimi kriteriyalar insanın aktiv və passiv vəziyyətindən asılı olmayaraq, daima onlarla olur. İnsan öz daxilinə immanentdir. İnsan fəaliyyəti onun hüquqlarının məkanlardan-məkanlara keçməsini təmin edir. İnsan bütün məkanlarda özünün baza hüquqlarını saxlayır. Əlavə hüquqlar isə resurslara müvafiq olaraq qazanılır.

İnsan hüquqları normalarda əksini tapır. Bu normaları dövlət müəyyən edir. İnsan maraqlarının cəmiyyətdə çoxtərkibli və çoxsahəli olması hüquq təminatı ilə yanaşı, onun pozuntusunu da meydana gətirir. Belə bir fəlsəfi ümumiləşdirilmiş prinsiplərdən çıxış edərək, hesab etmək olar ki, insan öz hüququnu normalara salır və özü də pozur. İnsan hüquqları sistemlə formalaşır, müəyyən olunur, eləcə də sistemlə və fərdi olaraq pozulur.

İnsan hüquqlarının sahələrdə aktiv təminatı ilə yanaşı, aktiv pozulması da mövcuddur. Sürətlə formalaşan hüquq normalar sisteminin özündə elə proseslər və yenilənmələr zamanı hüquqlar aktiv və passiv şəkildə pozulur.

Aktiv pozulma nədir:

– aktiv pozulma əvvəlcə mövcud olmuş normaların və təminatın sürətlə ləğv olunmasıdır;

– aktiv pozulma resurs çatışmazlığında meydana gələn aktiv vəziyyətdir;

– aktiv pozulma hər hansısa bir dövlət müəssissələri tərəfindən hüquqların öz zamanında təmin edilməməsidir;

-aktiv pozulma bir fərdin digər fərdin hüquqlarına olan qəsdidir;

– aktiv pozulma imkan olan məkanda lazımi hüquqların təmin edilməsindən açıq imtina hallarıdır;

– aktiv pozulma subyekt tərəfindən obyektə tətbiq olunan birbaşa qadağalardır, hüquqların məhdudlaşdırılmasıdır;

– ktiv pozulma münaqişələrdə, müharibələrdə, digər gərginlik vəziyyətlərində məkanlarda yaranan birbaşa xaos vəziyyətləridir;

– aktiv pozulma məzmunca tərkibin itirilməsidir, hüquqların tərkibini təşkil edən elementlərin azalmasıdır;

 aktiv pozulma birbaşa pozulmadır və məkanda açıq obrazlanmadır; əksolunmadır və s.

Aktiv pozulma resursların təbii çatışmazlığından meydana gələ bilər. Eləcə də bilərəkdən hüquq təminedici tərəfin hərəkətsizliyindən ortaya çıxa bilər.

Passiv pozulma nədir?

– passiv pozulma daha çox məhdudlaşmadır, hüquq tərkibinin yığılması, sanki donmasıdır;

– passiv pozulma məzmunca  “məsafəli pozulmadır”. Məsələn, bir qrup şəxs üzərində bir nəfərin rəhbərlik etdiyi halda, daha çox adamın bir məkanda rəhbərlik etməsi hüquqları passiv də poza bilir. Hüququn tərkibini təşkil edən ləyaqət, şərəf və digər mənəvi-əxlaqi keyfiyyətlər pozulur;

– passiv pozulma sükut pozulmasıdır;

– passiv pozulma dolayı (vasitəli) pozulmadır;

– passiv pozulma uzun zamanlı proseslərlə xarakterizə olunan pozulmadır;

– passiv pozulma həm də “yarımçıq pozulma” kimi də xarakterizə oluna bilir  və s.