Gündəm

Müsahibə

  • " width="300" height="266" />
    Məleykə Abbaszadə:"İmtahanların ödənişli olması sənəd verən məzunların sayını azaldıb..."
  • " width="300" height="266" />
    Türkiyəli tədqiqatçı Gürbüz Mızrak:"Ermənilər kilsələrində “İncil”i belə, Türkcə oxuyurdular"
  • " width="300" height="266" />
    Alman politoloq:"Gec-tez, Trampa ittiham elan olunacaq...” – Müsahibə
  • " width="300" height="266" />
    Arif Rəhimzadə:“Azərbaycan xalqının və dövlətinin formalaşmasında SSRİ və Rusiyanın böyük rolu olub” –MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    Türk politoloqdan qalmaqallı açıqlama:“Rusiya Bəşər Əsədin öldürülməsinin qarşısını ala bilməz” – Müsahibə
  • " width="300" height="266" />
    Hikmət Hacıyev:"Edvard Nalbandyan indi də Rusiya XİN-in adından danışmağa başlayıb..."
  • " width="300" height="266" />
    Polşa müdafiə nazirinin sabiq müavini:“Rusiyanın parçalanacağı fikri realdır” – Müsahibə
  • " width="300" height="266" />
    İlyas İsmayılov səhiyyə sistemini sərt tənqid etdi:"Kasıblar klinikalardan əllərində ölüm hökmüylə çıxırlar..." - MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    Deputat Azərbaycana ən böyük təhlükənin Rusiyadan gözlənildiyini açıqladı:"Sabitliyi pozmaq, hakimiyyəti ələ keçirmək istəyəcəklər" - MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    Səfir: “Avstriya ATƏT sədri olaraq tərəfləri məcbur edə bilməz” –Müsahibə

Qaynar Qazan

  • " width="300" height="266" />
    Müsavat Başqanı 1993-cü il hadisələrindən danışdı:“Sürət Hüseynova hərbi təzyiq nəticəsində Milli Qəhrəman adı verildi”-VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Novella Cəfəroğlu açdı sandığı:"Heydər Əliyev gələndə ona birinci qapısını Əli İnsanov açdı" - VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Novella Cəfəroğludan qorxulu xəbərdarlıq:“Bircə rus qüvvələri ölkədə çaxnaşma salmasınlar” - VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Novella Cəfəroğlu “Qaynar Qazan”da:"Amerika səfiri Elçibəylə bizim evdə görüşdü...” - VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Keçmiş Müdafiə nazirindən Şuşayla bağlı açıqlamalar:“Mayın 4-də MTN-in Şuşa şöbəsi qapısını bağlayıb aradan çıxdı” - VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Rahim Qazıyevdən sabiq baş prokurora çağırış:“Əli Ömərovun zərrə qədər ləyaqəti qalıbsa...”-VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Keçmiş batalyon komandiri Şuşadan nələr dedi:“Hərbi hissəni qəsdən buraxdılar" - VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Şuşa batalyonunun komandiri:“Qərbi azərbaycanlıları qəfildən, zorla Şuşadan çıxardılar” - VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Sabiq hərəkatçıdan şok iddia:“Elçibəyin Kələkidən gəlməsini müxalifət istəmirdi”-VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Keçmiş döyüşçüdən ANS rəhbərliyinə ağır ittihamlar:"Cəbhə xəttindəki mövqeləri çəkib CNN-ə satırdılar" - VİDEO

Qapalı Mövzu



Vəkil Bürosu

İyun 2017
BE ÇA Ç CA C Ş B
« May    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930  

XƏBƏR LENTİ

25 İyun 2017
24 İyun 2017

05 Yanvar 2016 - 13:03

İnsan hüquqları: aktiv və passiv pozulma nədir?

 Elşən NƏSİBOV

Siyasətşünas alim, insan hüquqları üzrə mütəxəssis

 

Məlumdur ki, hər bir anlayış kimi hüququn da öz tərkib elementləri mövcuddur. Bu tərkib elementlərdən hüquq bütün sahələrdə formalaşır. Sahələr isə hüququn məkan xarakterini müəyyən edir. Hüququn məkan xarakteri məkanda olan resurslardan meydana gəlir. Məkanda olan istehsal xarakteri, təsir obyektlərinin və vasitələrinin vəziyyəti məhz hüququn sahələr üzrə xarakterini formalaşdırır. Hər bir sahədə hüququn tərkib elementləri öz mahiyyətini saxlayır.

Aktivlik (fəalllıq) bir vəziyyətdir, görünüşdür. Aktivlik müəyyən məkanı, müstəvini əhatə edən sistemin daxilində olan elementlərin əvvəlki passiv vəziyyətlərindən sürətli  vəziyyətə keçidi xarakterizə edən bir haldır. Aktivlik sayəsində sistemin daxili passiv enerjisi artır, bu anda tutum böyüyə bilir. Aktivlik sayəsində elementlər öz əvvəlki məkanlarını dəyişə, yeni məkanlara keçə bilirlər.  Bu anda sistem öz müstəvisindən kənara çıxır, ölçülərini dəyişdirir. Aktivlik sayəsində sistem dağıla bilir, elementləri digər sistemlərə keçirə bilir,  eləcə də kənar sistemlərlə əlaqələri formalaşdıra bilir. Bu baxımdan da sistemlər açıq-aktivqapalı-aktiv xassələrə bölünür. Aktivlik sayəsində sistemin elementləri birləşə və ya da kiçik tərkib hissələrə ayrıla bilir. Aktivlik parçalanma və sintez prosesləri ilə xassələnən bir vəziyyətdir.

Passivlik isə, təbii ki, aktivliyin əksi olan bir vəziyyətdir. Passivlik sayəsində məkanın forması kiçilə bilir. Lakin qapalı sistem daxilində həcm, kütlə, çəki  öz kəmiyyətini saxlaya bilir.  Açıq sisttemdə isə qonşu sistemdəki elementlər hesabına öz tərkibini artıra bilər. Passivliyin məkanı böyüyəndə tərkibi artır. Kütlə və çəki artır. Deməli, passivlik daha çox mərkəzə yönəlik, elementləri dartıdıcı  bir prosesdir. Aktivlik daha çox  açılma (dağıdıc), passivliki isə yığılma prosesidir. Passivlikdə zəif sürət, zəif yerdəyişmə sakit vəziyyətlərin də yaranmasını özündə əks etdirir. Passivlik sanki “sovurma” prosesidir.

Qeyd olunduğu kimi, insan hüquqlarının tərkibi mövcuddur. Bu tərkib insanın mənəvi aləmini formalaşdıran elementlərdən ibarətdir. Bu elementlər maddi aləm üzərində də qərarlaşır.  İnsanın mənəvi aləminin tərkibini ifadə edən bütün elementlər hüquq və əxlaqın əsasını təşkil edir. Mənəvi münasibətlərin və maddi əlaqələrin əsaslarını müəyyən edən kriteriyalar hüquqda cəmləşir.

İnsan hüquqlarının tərkib elementləri insan fəaliyyətinin aktivləşməsi və passivləşməsi ilə özünün aktiv və passiv məzmununu üzə çıxarır. Lakin bu kimi kriteriyalar insanın aktiv və passiv vəziyyətindən asılı olmayaraq, daima onlarla olur. İnsan öz daxilinə immanentdir. İnsan fəaliyyəti onun hüquqlarının məkanlardan-məkanlara keçməsini təmin edir. İnsan bütün məkanlarda özünün baza hüquqlarını saxlayır. Əlavə hüquqlar isə resurslara müvafiq olaraq qazanılır.

İnsan hüquqları normalarda əksini tapır. Bu normaları dövlət müəyyən edir. İnsan maraqlarının cəmiyyətdə çoxtərkibli və çoxsahəli olması hüquq təminatı ilə yanaşı, onun pozuntusunu da meydana gətirir. Belə bir fəlsəfi ümumiləşdirilmiş prinsiplərdən çıxış edərək, hesab etmək olar ki, insan öz hüququnu normalara salır və özü də pozur. İnsan hüquqları sistemlə formalaşır, müəyyən olunur, eləcə də sistemlə və fərdi olaraq pozulur.

İnsan hüquqlarının sahələrdə aktiv təminatı ilə yanaşı, aktiv pozulması da mövcuddur. Sürətlə formalaşan hüquq normalar sisteminin özündə elə proseslər və yenilənmələr zamanı hüquqlar aktiv və passiv şəkildə pozulur.

Aktiv pozulma nədir:

– aktiv pozulma əvvəlcə mövcud olmuş normaların və təminatın sürətlə ləğv olunmasıdır;

– aktiv pozulma resurs çatışmazlığında meydana gələn aktiv vəziyyətdir;

– aktiv pozulma hər hansısa bir dövlət müəssissələri tərəfindən hüquqların öz zamanında təmin edilməməsidir;

-aktiv pozulma bir fərdin digər fərdin hüquqlarına olan qəsdidir;

– aktiv pozulma imkan olan məkanda lazımi hüquqların təmin edilməsindən açıq imtina hallarıdır;

– aktiv pozulma subyekt tərəfindən obyektə tətbiq olunan birbaşa qadağalardır, hüquqların məhdudlaşdırılmasıdır;

– ktiv pozulma münaqişələrdə, müharibələrdə, digər gərginlik vəziyyətlərində məkanlarda yaranan birbaşa xaos vəziyyətləridir;

– aktiv pozulma məzmunca tərkibin itirilməsidir, hüquqların tərkibini təşkil edən elementlərin azalmasıdır;

 aktiv pozulma birbaşa pozulmadır və məkanda açıq obrazlanmadır; əksolunmadır və s.

Aktiv pozulma resursların təbii çatışmazlığından meydana gələ bilər. Eləcə də bilərəkdən hüquq təminedici tərəfin hərəkətsizliyindən ortaya çıxa bilər.

Passiv pozulma nədir?

– passiv pozulma daha çox məhdudlaşmadır, hüquq tərkibinin yığılması, sanki donmasıdır;

– passiv pozulma məzmunca  “məsafəli pozulmadır”. Məsələn, bir qrup şəxs üzərində bir nəfərin rəhbərlik etdiyi halda, daha çox adamın bir məkanda rəhbərlik etməsi hüquqları passiv də poza bilir. Hüququn tərkibini təşkil edən ləyaqət, şərəf və digər mənəvi-əxlaqi keyfiyyətlər pozulur;

– passiv pozulma sükut pozulmasıdır;

– passiv pozulma dolayı (vasitəli) pozulmadır;

– passiv pozulma uzun zamanlı proseslərlə xarakterizə olunan pozulmadır;

– passiv pozulma həm də “yarımçıq pozulma” kimi də xarakterizə oluna bilir  və s.