Gündəm

Müsahibə

  • " width="300" height="266" />
    İqtisadçı alim Qubad İbadoğlu:"İlin sonunda Azərbaycan valyuta bazarında gərginlik artacaq" - MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    MƏRKƏZİ KƏŞFİYYAT İDARƏSİNİN TƏHLİLÇİSİ POL QOBL:"Rusiya Bakının sədaqətini təmin etməyincə, münaqişənin həllinə imkan verməyəcək"
  • " width="300" height="266" />
    Britaniyanın Cənubi Qafqazdakı hərbi attaşesi:"Azərbaycanın NATO ilə əməkdaşlıq səylərini yüksək qiymətləndiririk" - MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    Sabiq respublika prokuroru İlyas İsmayılov:“Yazıçı Anarı  Prokurorluğa dəvət elədim, cinayət işini qabağına qoydum...”
  • " width="300" height="266" />
    Rauf Arifoğludan sensasion açıqlamalar və etiraflar:"HEYDƏR ƏLİYEVƏ XEYLİ HAQSIZLIQ ETMİŞİK" - Müsahibə
  • " width="300" height="266" />
    Təhsil Nazirliyinin şöbə müdiri:"Tarix İnstitutu xəritə ilə bağlı heç bir irad bildirməyib, təklif verməyib"
  • " width="300" height="266" />
    Türkiyəli politoloq:“Rusiya bizim üçün qətiyyən Qərbin alternativi ola bilməz” - MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    “ABŞ RƏSMİ ANKARADAN QİSAS ALIR” –“Mehr News”a müsahibəsində türk politoloq gərginliyin səbəblərini açıqlayır
  • " width="300" height="266" />
    Deputat Asim Mollazadə:“MƏMURLARIN CİLOVLANMASININ VAXTI ÇATIB” - Müsahibə
  • " width="300" height="266" />
    Fransa tarixçisi:“RUSİYA İRANLA SƏUDİYYƏ ARASINDAKI ZİDDİYYƏTİ AZALTMAĞA ÇALIŞIR" – Müsahibə  

Qaynar Qazan

  • " width="300" height="266" />
    “Quran”a izah yazan Sərdar Cəlaloğlu:“Təriqətlərə bölünmənin yanlış olduğu "Quran"da göstərilib” - VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Sərdar Cəlaloğlu Rəsul Quliyevdən danışdı:"Onda gördüm ki, bu, Heydər Əliyevin siyasətini dəstəkləmir" - VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Nobeli adiləşdirən adam – Sərdar Cəlaloğlu:"Gücsüz mitinqlər güclü iqtidarı bir az da gücləndirir"-VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    İlkin Rüstəmzadənin Anasından şok müsahibə:“İlkin müdafiədən narazıdır, dostlarından incimişəm”-VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Elçibəyin dostu 17 illik sirri açdı:“Cənazəsi ilə birlikdə bir çanta pul gətirdim” - VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Mirmahmud Mirəlioğlundan şok açıqlamalar:“Elçibəyin ölümündə müəmma var!”-VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Zəminə Allahyarova yaxın tarixə işıq salır:“Heydər Əliyev Beycana "oğlum" deyirdi” - VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    23 illik dostu Elçibəyin son günlərindən danışdı:“Elçibəyin əleyhinə danışanların hələ də günahı var və cəzalarını çəkib qurtarmayıblar”-VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Beycan Fərzəliyevin xanımı 25 ildən sonra danışdı:“Heydər bəy də, Əbülfəz bəy də çox maraqlı həmsöhbət idilər”-VİDEO
  • " width="300" height="266" />
    Sabiq Baş nazir Nobelə gedir:"Turan Birliyini yeni nəsil texnologiya ilə qura bilərik"-VİDEO

Qapalı Mövzu




Vəkil Bürosu

Oktyabr 2017
BE ÇA Ç CA C Ş B
« Sen    
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  

XƏBƏR LENTİ

22 Oktyabr 2017
21 Oktyabr 2017

05 Yanvar 2016 - 13:03

İnsan hüquqları: aktiv və passiv pozulma nədir?

 Elşən NƏSİBOV

Siyasətşünas alim, insan hüquqları üzrə mütəxəssis

 

Məlumdur ki, hər bir anlayış kimi hüququn da öz tərkib elementləri mövcuddur. Bu tərkib elementlərdən hüquq bütün sahələrdə formalaşır. Sahələr isə hüququn məkan xarakterini müəyyən edir. Hüququn məkan xarakteri məkanda olan resurslardan meydana gəlir. Məkanda olan istehsal xarakteri, təsir obyektlərinin və vasitələrinin vəziyyəti məhz hüququn sahələr üzrə xarakterini formalaşdırır. Hər bir sahədə hüququn tərkib elementləri öz mahiyyətini saxlayır.

Aktivlik (fəalllıq) bir vəziyyətdir, görünüşdür. Aktivlik müəyyən məkanı, müstəvini əhatə edən sistemin daxilində olan elementlərin əvvəlki passiv vəziyyətlərindən sürətli  vəziyyətə keçidi xarakterizə edən bir haldır. Aktivlik sayəsində sistemin daxili passiv enerjisi artır, bu anda tutum böyüyə bilir. Aktivlik sayəsində elementlər öz əvvəlki məkanlarını dəyişə, yeni məkanlara keçə bilirlər.  Bu anda sistem öz müstəvisindən kənara çıxır, ölçülərini dəyişdirir. Aktivlik sayəsində sistem dağıla bilir, elementləri digər sistemlərə keçirə bilir,  eləcə də kənar sistemlərlə əlaqələri formalaşdıra bilir. Bu baxımdan da sistemlər açıq-aktivqapalı-aktiv xassələrə bölünür. Aktivlik sayəsində sistemin elementləri birləşə və ya da kiçik tərkib hissələrə ayrıla bilir. Aktivlik parçalanma və sintez prosesləri ilə xassələnən bir vəziyyətdir.

Passivlik isə, təbii ki, aktivliyin əksi olan bir vəziyyətdir. Passivlik sayəsində məkanın forması kiçilə bilir. Lakin qapalı sistem daxilində həcm, kütlə, çəki  öz kəmiyyətini saxlaya bilir.  Açıq sisttemdə isə qonşu sistemdəki elementlər hesabına öz tərkibini artıra bilər. Passivliyin məkanı böyüyəndə tərkibi artır. Kütlə və çəki artır. Deməli, passivlik daha çox mərkəzə yönəlik, elementləri dartıdıcı  bir prosesdir. Aktivlik daha çox  açılma (dağıdıc), passivliki isə yığılma prosesidir. Passivlikdə zəif sürət, zəif yerdəyişmə sakit vəziyyətlərin də yaranmasını özündə əks etdirir. Passivlik sanki “sovurma” prosesidir.

Qeyd olunduğu kimi, insan hüquqlarının tərkibi mövcuddur. Bu tərkib insanın mənəvi aləmini formalaşdıran elementlərdən ibarətdir. Bu elementlər maddi aləm üzərində də qərarlaşır.  İnsanın mənəvi aləminin tərkibini ifadə edən bütün elementlər hüquq və əxlaqın əsasını təşkil edir. Mənəvi münasibətlərin və maddi əlaqələrin əsaslarını müəyyən edən kriteriyalar hüquqda cəmləşir.

İnsan hüquqlarının tərkib elementləri insan fəaliyyətinin aktivləşməsi və passivləşməsi ilə özünün aktiv və passiv məzmununu üzə çıxarır. Lakin bu kimi kriteriyalar insanın aktiv və passiv vəziyyətindən asılı olmayaraq, daima onlarla olur. İnsan öz daxilinə immanentdir. İnsan fəaliyyəti onun hüquqlarının məkanlardan-məkanlara keçməsini təmin edir. İnsan bütün məkanlarda özünün baza hüquqlarını saxlayır. Əlavə hüquqlar isə resurslara müvafiq olaraq qazanılır.

İnsan hüquqları normalarda əksini tapır. Bu normaları dövlət müəyyən edir. İnsan maraqlarının cəmiyyətdə çoxtərkibli və çoxsahəli olması hüquq təminatı ilə yanaşı, onun pozuntusunu da meydana gətirir. Belə bir fəlsəfi ümumiləşdirilmiş prinsiplərdən çıxış edərək, hesab etmək olar ki, insan öz hüququnu normalara salır və özü də pozur. İnsan hüquqları sistemlə formalaşır, müəyyən olunur, eləcə də sistemlə və fərdi olaraq pozulur.

İnsan hüquqlarının sahələrdə aktiv təminatı ilə yanaşı, aktiv pozulması da mövcuddur. Sürətlə formalaşan hüquq normalar sisteminin özündə elə proseslər və yenilənmələr zamanı hüquqlar aktiv və passiv şəkildə pozulur.

Aktiv pozulma nədir:

– aktiv pozulma əvvəlcə mövcud olmuş normaların və təminatın sürətlə ləğv olunmasıdır;

– aktiv pozulma resurs çatışmazlığında meydana gələn aktiv vəziyyətdir;

– aktiv pozulma hər hansısa bir dövlət müəssissələri tərəfindən hüquqların öz zamanında təmin edilməməsidir;

-aktiv pozulma bir fərdin digər fərdin hüquqlarına olan qəsdidir;

– aktiv pozulma imkan olan məkanda lazımi hüquqların təmin edilməsindən açıq imtina hallarıdır;

– aktiv pozulma subyekt tərəfindən obyektə tətbiq olunan birbaşa qadağalardır, hüquqların məhdudlaşdırılmasıdır;

– ktiv pozulma münaqişələrdə, müharibələrdə, digər gərginlik vəziyyətlərində məkanlarda yaranan birbaşa xaos vəziyyətləridir;

– aktiv pozulma məzmunca tərkibin itirilməsidir, hüquqların tərkibini təşkil edən elementlərin azalmasıdır;

 aktiv pozulma birbaşa pozulmadır və məkanda açıq obrazlanmadır; əksolunmadır və s.

Aktiv pozulma resursların təbii çatışmazlığından meydana gələ bilər. Eləcə də bilərəkdən hüquq təminedici tərəfin hərəkətsizliyindən ortaya çıxa bilər.

Passiv pozulma nədir?

– passiv pozulma daha çox məhdudlaşmadır, hüquq tərkibinin yığılması, sanki donmasıdır;

– passiv pozulma məzmunca  “məsafəli pozulmadır”. Məsələn, bir qrup şəxs üzərində bir nəfərin rəhbərlik etdiyi halda, daha çox adamın bir məkanda rəhbərlik etməsi hüquqları passiv də poza bilir. Hüququn tərkibini təşkil edən ləyaqət, şərəf və digər mənəvi-əxlaqi keyfiyyətlər pozulur;

– passiv pozulma sükut pozulmasıdır;

– passiv pozulma dolayı (vasitəli) pozulmadır;

– passiv pozulma uzun zamanlı proseslərlə xarakterizə olunan pozulmadır;

– passiv pozulma həm də “yarımçıq pozulma” kimi də xarakterizə oluna bilir  və s.