Gündəm

Müsahibə

  • " width="300" height="266" />
    UKRAYNA XARİCİ KƏŞFİYYAT XİDMƏTİNİN SABİQ RƏHBƏRİ:"Ən başlıcası Putinin ətrafıdır" - MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    Abid Şərifov:“Kimsə övladımın yekəbaşlıq etməsi ilə bağlı bir kəlimə eşidib?”
  • " width="300" height="266" />
    “Azad demokratlar”ın lideri Sülhəddin Əkbər:"2004-cü ildən Rusiya kəşfiyyatı Azərbaycanda sistemli və aktiv iş aparır" - MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    Avropa İttifaqının Bakıdakı nümayəndəsi:“Azərbaycanlıların 51 faizi bizə etibar edir” – MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    Eldar Namazov Rusiyadakı seçkilərdən danışdı:“Bu perspektiv Kremli çox qorxudur” – MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    Əvəz Temirxan “20 Yanvar” hadisələrinin gizli məqamlarını açdı:"Zayçevlə mübahisəmiz düşdü, o, tələb etdi ki, bunları protokoldan çıxarım..."
  • " width="300" height="266" />
    Sabiq YAP-çı deputatdan maraqlı açıqlamalar:"Dövlət şəxsi hisslərin idarəçiliyə daşınmasından əziyyət çəkir" - MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    Ayaz Mütəllibov:“20 Yanvarın araşdırılması üçün məhkəmə qurulmasını istəyirəm” – MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    ATƏT nümayəndəsi Azərbaycanda medianın durumunu sərt tənqid etdi:"Rəsmilər söz versələr də, bunu yerinə yetirmirlər" - MÜSAHİBƏ
  • " width="300" height="266" />
    Əliməmməd Nuriyev:“BDU-ya müstəqillik verilməsi 100 illik yubileyinə ən böyük töhfə olardı”

Qaynar Qazan

Qapalı Mövzu





Vəkil Bürosu

Qadın Sözü

Yanvar 2018
BE ÇA Ç CA C Ş B
« Dek    
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031  

XƏBƏR LENTİ

21 Yanvar 2018
20 Yanvar 2018

09 Avqust 2017 - 20:27

Türkiyə uyğurlardan üz döndərir –Rəsmi Ankara "xəyanət"in əvəzini çıxır - Təhlil

Fəhim Taştəkin

“Al-Monitor”

 

Xarici işlər naziri Mövlüd Çavuşoğlunun Çinə səfəri Şərqi Türküstan (uyğur) siyasətində böyük qırılmaya işarədir.

Avqustun 3-4-də Çavuşoğlu Türkiyədəki Çin əleyhinə olan qüvvələri ləğv etməyə dair vəd verib. Bundan əvvəl Çinin terrorçu təşkilat saydığı Şərq Türküstan İslami Hərəkatı üzvlərinin Türkiyə vasitəsilə Suriyadakı müharibəyə qatılması Türkiyə-Çin əlaqələrini gərmişdi. Rəsmi Pekin uyğurların Suriyaya keçidində Türkiyəni suçlayır, Çindən qaçan bəzi uyğurların saxta türk pasportu ilə tutulmasını buna əsas gətirirdi.

Suriya-Türkiyə sərhədində bəzi təşkilatlar arasında parçalanma yaşanarkən, uyğurlar da “Əl-Qaidə” ilə əlaqəli “Nusra Cəbhəsi”nə – “Heyət Təhrir əl-Şam”a qatılaraq Ankaraya əks mövqe tutub.

Pekində Çavuşoğlunu qəbul edən Çinin xarici işlər naziri Vanq Yi ortaq mətbuat konfransında deyib: "Çavuşoğlu Çinin təhlükəsizliyinin Türkiyənin təhlükəsizliyi olduğunu və ölkəsində Çinə yönəlik heç bir mənfi fəaliyyətə icazə verməyəcəklərini vurğulayıb. O, Türkiyənin Şərq Türküstan İslami Hərəkatını terror siyahısına daxil etdiyini söyləyib. Çin, Türkiyənin bu mövqeyini təqdir edir”.

Çavuşoğlu da “İstər ölkəmizdə, istər bölgəmizdə Çinə yönəlik heç bir mənfi fəaliyyətə icazə vermirik" ifadələrini işlədib. Nazir türk mediasında Çin əleyhinə çağırışları ləğv etməyə çalışacaqlarını da əlavə edib.

Şərq Türkistan İslami Hərəkatını terror təşkilatı kimi tanıma qərarı isə hətta beynəlxalq agentliklərin diqqətini çəkib.

Türkiyənin Suriyada döyüşə iştirak edənlərə dair açıq sərhəd siyasəti, – Asiyadan gələn türk mənşəlilərdən söz düşdükdə, – daha təşviqedici ölçü qazanıb. Bu, bir-birinə onsuz da şübhə ilə baxan Pekin-Ankara əlaqələrində mənfi əks olunub.

Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan 2009-cu ildə Şərq Türküstandakı (Sincan Muxtar Bölgəsi) hadisələri soyqırımı adlandırıb. Bu çıxışın yol açdığı gərginliyi azaltmaq asan olmayıb. Uyğurların Türkiyə vasitəsilə Suriyadakı müharibədə iştirakı Çin-Türkiyə soyuq müharibəsini yenidən alovlandırıb.

Türkiyənin 2015-ci ildə Çindən qaçan və Tailandda tutulan uyğurlara sığınacaq təqdim etmə səyi Pekini ciddi şəkildə narahat edib. Çin saxta türk pasportları ilə uyğurların ölkə xaricinə çıxışlarını təşkil etməklə günahlandırdığı 10 türkü də həbsə atıb.

Ərdoğanın Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına girmə həvəsi, "Bir Qurşaq-Bir Yol" adı verdiyi yeni İpək Yolu layihəsinin Ankarada həyəcan yaratması və Türkiyənin Rusiya ilə koordinasiya halında Suriya siyasətində dəyişikliyə getməsi Pekin-Ankara yaxınlaşmasının önünü yenidən açıb. 2018 – Çində "Türkiyə turizmi ili" elan edilib. Türkiyə indi illik 3 milyon çinli turist gözləyir.

Çin əleyhinə fəaliyyətə icazə verilməyəcəyi öhdəliyi sayı 300 min olan uyğur mühaciri narahat edir. Uyğurlar Türkiyənin Şərqi Türküstanın azadlıq axtarışına verdiyi dəstəyi kəsib-kəsməyəcəyi müzakirəsinə kilidlənib.

Sosial mediadan rəsmilərə çağırış kampaniyaları başlayıb. Şəbəkədə "Türkiyə Türküstana xəyanət etdi," "Türkiyə Şərqi Türkistan İslami Hərəkatını terror təşkilatı olaraq tanıdı" ifadələrinə rast gəlinir.

Kürdlər kontekstində muxtariyyət fikrinə son dərəcə allergik olan Türkiyədə cəmiyyət, siyasət və media Şərqi Türküstana son dərəcə rəğbətlə baxır. Amma Dünya Uyğur Konqresinin sədri Rəbiyə Kader Türkiyəyə buraxılmır. Halbuki Türkiyənin açdığı qapılardan “əl-Qaidə” və “Taliban”la bağlı uyğurlar rahatca keçə bilir. Bununla bərabər, Şərqi Türküstan İslami Hərəkatı ilə əlaqəli hər cür nəşr Türkiyədə toxunulmazlıq içindədir.

Suriyanın şimalında “Heyət Təhrir əl-Şam”ın idarəsindəki İdlibdə xeyli uyğur var. Bundan başqa, “Taliban”ın köməyi ilə Pakistan-Əfqanıstan sərhədi onlar üçün yeni ünvandır.

2015-ci ildə “Nusra Cəbhəsi” və “Əhrar əl-Şam” liderliyindəki “Fəth Ordusu”nun İdlib ələ keçirməsindən sonra bölgəni tərk edən ələvi və digər dini azlıqların evlərinə uyğurların yerləşdiyi deyilir.

Suriyadakı uyğurların sayına dair fikirlər müxtəlifdir. Suriyanın Çindəki səfiri İyad Mustafa, Suriya ordusuna qarşı döyüşən uyğurların 4 min 500-dən 5 min nəfərə qədər olduğunu söyləyib. Müstəqil qaynaqlar, ailələri istisna olmaqla, Şərqi Türküstan İslami Hərəkatı üzvü olan 300-1000 nəfəri “sayıb”.

“Əhrar əl-Şam” və “Heyət Təhrir əl-Şam” arasında ayrılma dərinləşərkən, uyğurlar da Türkiyə hökuməti baxımından səhv səfə addım atıb. Əgər “Əhrar”a qatılıb “Fərat Qalxanı”na dəstək versəydilər, onlara qarşı rəftar bəlkə də fərqli olacaqdı.

 

Tərcümə: Strateq.az