XƏBƏR LENTİ

22 Oktyabr 2020

Digər Xəbərlər

28 Mart 2017 - 17:42

Yazı hazır deyil! 

 

Fehim Taştekin

"Al-Monitor"

 

Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın martın 10-da dövlət başçısı Vladimir Putin ilə Moskvada görüşəndən sonra bildirildi ki, Türkiyə Rusiya istehsalı olan S-400 hava hücumundan müdafiə sistemi satınalınması üçün danışıqlar aparır. "Rostex" dövlət şirkətinin direktoru Sergey Çemezov martın 14-də bəyan etdi ki, Türkiyə sistemi almaq üçün kredit xahiş edib, lakin sövdələşmə hələ yekunlaşmayıb. 

Çemezov deyib: "Müqavilə imzalandıqdan və kreditin məbləği müəyyən edilən kimi biz təchizatı üçün müqavilə imzalayacağıq". 

Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov hər iki tərəfin sövdələşmədə maraqlı olduğunu təsdiqləyib.

Rusiya müdafiə sisteminə maraq göstərən NATO üzvü Türkiyənin bu istəyi strateji hərbi və siyasi əlaqələrə ciddi təsir göstərə bilər. NATO-ya arxalanmaq əvəzinə, öz müdafiə sistemini malik olmaq qərarına gəlmiş Türkiyə Qərb müttəfiqləri, Çin və Rusiyanın müxtəlif alternativi arasında tərəddüd keçirir.

Türkiyənin öz uzun mənzilli hava müdafiə sistemi arzusu Ədalət və İnkişaf Partiyası ilə yaranmayıb. Ankara hələ 1991-ci ilin Körfəz müharibəsindən bəri ABŞ istehsalı olan "Patriot" sisteminin alınması ilə xəyalını gerçəkləşdirməyə başlayıb. Bu gün Türkiyə ABŞ istehsallı "MIM-14B Nike Hercules" və "MIM-23B Hawk" və Britaniya istehsallı "Rapier" hava müdafiə etmə sistemlərinə sahibdir. Müdafiə ekspertləri iddia edirlər ki, 1950-ci ildə yaradılan bu orta mənzilli sistemlər son hava silahları və müasir təyyarələrə qarşı qeyri-səmərəlidir.

İranın milli müdafiə sənayesinin inkişafından Ankaranın təəccüb və narahatlığını nəzərə alaraq, Türkiyə NATO aktivləri ilə özünü məhdudlaşdırmada şübhəyə düşüb. Beləliklə, son bir neçə ildə Türkiyə öz milli raket sisteminin inkişaf ilə yanaşı, uzun mənzilli hava müdafiə sistemi əldə etməyi düşünüb. 2013-cü ildə o, "Raytheon-Lockheed Martin Patriot", "Rosoboroneksport"un S-300-400, "Eurosam" nin "Sampler / T Aster 30" və Çinin "CPMIEC FD-2000" müdafiə raket sistemlərinə təklifləri nəzərdən keçirməyə başlayıb.

Tenderin qalibi 3 milyard $-dan çox məbləğlə 2013-ci ildə Çin oldu. Lakin böyük mübahisə doğurmuş qərar 2015-ci ilin noyabrında Antaliyada keçirilən G-20 sammitində Qərb müttəfiqlərinə jest kimi ləğv edildi. 15 İyul çevriliş cəhdi və Ankara-Moskva yaxınlaşması ilə sistem alışı üçün Rusiya ilə müqavilə imzalanması imkanı qazanıldı. Ərdoğanın sözlərinə görə, Rusiya ilkin 2013-cü il qiymətini azaltdığından Türkiyə artıq S-400 üstünlük verir.

Türkiyə – S-400-ə maraq göstərən yeganə ölkə deyil. 2015-ci il müqaviləsinə əsasən, Rusiya Çinə 48 buraxılış qurğusu çatdırmalıdır və hazırda Hindistana 80 qurğu satmaq barədə danışıqları davam etdirir. Uzun gecikmədən, altılıq ilə nüvə müqaviləsinin razılaşdırılmasından sonra  sonra Rusiya İrana "S-300PMU2" sistemləri çatdırılmasına başlayıb.

Lakin Türkiyənin vəziyyət bu ölkələrdən fərqlidir. Çünki NATO xaricində satınalma alyansın cari müdafiə strukturu ilə bir araya sığmır. Türkiyənin S-400-in inteqrasiyasına dair iradlara hazır cavabı var. Moskvadan dönən Ərdoğan deyib: "Bəziləri etiraz olaraq NATO konsepsiyasına istinad edir. Bu uyğun yanaşma deyil. Bu gün NATO üzrə tərəfdaşımız olan Yunanıstan Rusiya raketlərindən istifadə edir. Hər kəs öz müdafiə konsepsiyasını formalaşdıra bilər. Əgər biz NATO çərçivəsində lazımi vasitələri əldə edə bilmiriksə, onda müxtəlif mənbələri axtarmalıyıq. Həmçinin digər ölçülər var. Təəssüf ki, Suriyada, biz terrorçuların əlində NATO müttəfiqlərimizin silahlarını görmüşük".

Müdafiə naziri Fikri İşıq deyib ki, "S-400" NATO sisteminə inteqrasiya edilə bilməz. Birincisi, NATO inteqrasiyaya imkan verməyəcək. İkincisi, Türkiyə milli radar sisteminə NATO vəsitələrini inteqrasiya edə bilməz.

Yunanıstana gəlincə, onun modeli NATO inteqrasiya bağlı problemlərə görə uğurlu olmayıb. Buna görə də, Krit adasına yerləşdirilən "S-300" ancaq Egey dənizi üzərində türk təyyarələri ilə mübarizə aparır. Türkiyə bu baxımdan, müdafiə ekspertlərinin fikrincə, bir neçə digər problemə işarə edirlər.

S-400, развернутый в Турции, не будет связан с радарами раннего предупреждения системы, поскольку они находятся в России, что снижает потенциальную эффективность батареи. Батарея S-400, установленная вблизи сирийской границы, где она больше всего нужна, будет стоять на российской батарее S-400, развернутой на авиабазе Сирии в Хмеймиме, и поднимает вопрос о том, что происходит, когда две батареи идентифицируют соответствующий радар той же семьи . Турецкая машина S-400 автоматически идентифицирует реактивные самолеты НАТО как вражеские самолеты, что потенциально может привести к проблемам с самолетами альянса, вылетающими с авиабазы ​​Инджирлик.

Türkiyədə yerləşən "S-400" sistemin erkən xəbərdarlıq radar ilə bağlı olmayacaq. Çünki onlar Rusiyada da olduğundan batareyanın potensial effektivliyi azalacaq. Suriya sərhədinə yaxın ərazidə, Xmeimim hava bazasında da "S-400" var. Eyni ailədən olan iki batareyanın radarları üzləşdikdə nə baş verəcəyi bəlli deyil. Türkiyənin "S-400"ü avtomatik olaraq İncirlik Hava bazasından havaya qalxan Alyansın təyyarələrini düşmən təyyarələri kimi identikləşdirəcək.