XƏBƏR LENTİ

20 Sentyabr 2020
19 Sentyabr 2020
18 Sentyabr 2020

Digər Xəbərlər

25 Noyabr 2016 - 11:40

Şəhla İsmayıl “Qaynar Qazan”da (I hissə):“Özümü Azad qadın hiss edirəm...”-VİDEO

9-%d0%ba%d0%be%d0%bf%d0%b8%d1%8f

“Qaynar Qazan”ın 28-ci qonağı Şəhla İsmayıldır. Əslində, onunla müsahibə haqqında uzun zamandır danışmışdıq. Amma Şəhla xanım müsahibəyə o qədər də meylli adam deyil. Təbii ki, etiraz da etməmişdi, amma xüsusi meylli olduğu da hiss olunmurdu. Gördüyü işlər, göstərdiyi fəaliyyət mütləq onun da “Qaynar Qazan”a düşməsinə rəvac verməliydi.

Vətəndaş Cəmiyyətinin ən parlaq nümayəndələrindən biridir Şəhla İsmayıl. Onu Sivil Toplum Platformasından bəri tanıyıram və maraqlıdır ki, ona qədər heç, amma heç tanımamışam. Tanıdıqdan bu tərəfə isə bu qədər enerjili, fədakar, həddindən çox işləyən, hətta bəzən özünü fəda edərcəsinə işləyən bir fəalı indiyə qədər niyə tanımadığıma heyrət etmişəm. Mənə elə gəlir ki, Azərbaycanın bütün çalışqan və fədakar adamlarını bütün çalışqan və fədakar adamları tanımalıdır. Amma mən Şəhla İsmayılı günümüzə qədər tanımamışam.

Oysa Şəhla İsmayıl Azərbaycan üçün gərəkli işlər görür. Bəzilərinin şahidi olmuşam, bəzilərini oxumuşam, bilmişəm, amma bu xanımın heç cür reklama, işlərinin cəmiyyət tərəfindən bilinməsinə təşəbbüs göstərdiyinin də şahidi olmamışam. Maraqlıdır, əlini əlinin üstünə qoymayan VC fəallarının – əslində isə daha çox mafiyaya oxşayan bu dəstənin içində bir növ tərki-Vətən olan bir adamın olması təqdirəlayiqdir və o tərki-Vətən dediyim, əslində, Şəhla İsmayıldan bir başqası deyil.

Bu QHT şəbəkəsinin içində fəaliyyət göstərmək bir yana, mövcud olmaq da qoçaqlıqdır. Şəhla İsmayıl bunu həm bacarır, həm də Bismarksayağı elə incə tarazlıqla münasibətlər yaradır ki, balans qorunur. Tam bir dövlər idarəetməsi kimi, yəni. Bunun üçün insana nə qədər səbr və təmkin olmalıdır, Allah da əsirgəməyib. Verib verdiyi qədər…

Açığı, Şəhla xanımı “Qaynar Qazan”a salmağa bir az da tərəddüd edirdim. Ona çətin suallar gələ bilərdi. “Qaynar Qazan” çox ağır formatlı bir veriliş idi, ona görə də bir başqa layihədə də çəkmək olardı. Zatən əsas mövzumuz 25 noyabr-10 dekabr tarixləri arasında keçiriləcək “16 günlük fəallıq” çərçivəsində “Qadınlara qarşı zorakılığa son!” kampaniyası olacaqdı. Amma nə olursa-olsun, bu “Qaynar Qazan” idi. Heç nədən çəkinmədiyini dedi Şəhla İsmayıl. Və… elanı verdim.

Ona digər qonaqlar kimi sual yağışı olmadı. Amma bu, əsla və əsla ictimai marağın zəif olmağı demək deyildi. Əksinə, onun personasına olmayan qıcıq idi bu. Yəni Cəmiyyət Şəhla İsmayıla qıcıq deyil, ondan nifrət etmir, ona əsəbi deyil, yoxsa adamın canını çıxarar tələbkar “Qaynar Qazan” elektoratı. Bu baxımdan, ona istiqamətlənən bir neçə sual da tərif-komplement oldu. Vəssalam…

“Qaynar Qazan” bu dəfə də çox maraqlıdır. Şəhla İsmayıl işinin özəlliklərini bilən, mövzuya hakim olan, nə istədiyini bilən, nə danışdığının fərqində olan bir peşəkardır. O, müasirdir, dünyanı çox yaxşı bilir, ölkəni layiqincə təmsil edir və bununla bərabər, Azərbaycan mental dəyərlərinə bağlı, ailəcanlı bir Azərbaycan xanımıdır. Danışdıqları da dərs mahiyyətindədir. Hər bir ailəyə, hər bir valideynə, övlada lazımdır. Kaş ki, imkanlarımız müsaid ola da, ondan tez-tez bu məsələlər haqqında dəyərli fikirlərini götürüb şagird-tələbələrə əyani vəsaitlər hazırlaya bilək. Bu dərəcədə xoşuma gəldi “Qaynar Qazan”ın 28-ci qonağının fikir və düşüncələri…

“Qaynar Qazan”da isə Şəhla İsmayıldır. Vətəndaş Cəmiyyətinin parlaq simalarından biri…

 

Əvəz Zeynallı

 

I hissə

 

25 noyabr – “Qadınlara qarşı zorakılığa yox deyək!” günü

10

– Əziz “Qaynar Qazan” tamaşaçıları. Bu günkü qonağımız ənənəvi qonaqlardan deyil. Rasional İnkişaf Uğrunda Qadınlar Cəmiyyətinin sədri, Azərbaycan Vətəndaş cəmiyyətinin çox parlaq nümayəndələrindən biri Şəhla İsmayıl qonağımızdır. Bu dəfə “Qaynar Qazan”da qadınlardan və onların problemlərindən danışacağıq.

Şəhla xanım, xoş gəlmisiniz… Əslində biz sizə xoş gəlmişik. Sizinlə “Qaynar Qazan”da müsahibəni planlaşdıranda həm vətəndaş cəmiyyətinin problemləri ilə bağlı, həm QHT sektorunda baş verən müəyyən proseslərlə bağlı, həm də qadınların problemləri ilə bağlı söhbətləşmək istəyirdik. Amma bu söhbət də elə bir məqama gəldi ki, noyabr ayının 25-dən dekabr ayının 10-na qədər bütün dünyada “Qadın zorakılığına son!” kampaniyasına təsadüf etdi. Siz və rəhbərlik etdiyiniz təşkilat bu kampaniyanın Azərbaycandakı əsas tərəfdaşlarından birisiniz. Mən istərdim həmin mövzuya bu sualla giriş edək. Bu kampaniyanın tarixçəsi haradan başlayır? Bu 16 günlük proqramın mahiyyəti nədir? Sizin bu kampaniya ilə bağlı fəaliyyətinizin istiqamətləri nədən ibarətdir?

– Əvvəla, təşəkkür edirəm, məni “Qaynar Qazan”a dəvət etdiyiniz üçün, Əvəz bəy. Bu mövzu çox həssas bir mövzu olduğu üçün hər media nümayəndəsi buna giriş eləməyə cürət eləmir. Siz də bizə dəstək verirsiniz bu 16 günlükdə, minnətdaram sizə.  Bu 16 günlük kampaniya bütün dünyada keçirilir. Kampaniya ilk olaraq Kanadadan başlayıb. Bir zorakılıq aktı nəticəsində insanların qadın zorakılığına qarşı etirazı kimi başlanan kampaniyadır. Dünyada 25 noyabr “Qadınlara qarşı zorakılığa yox deyək!” günü kimi qeyd olunur. Bildiyiniz kimi, dekabrın 10-u beynəlxalq təqvimdə İnsan hüquqları günüdür. Bu iki mühüm günlər arasında qalan günlər də rəmzi olaraq həmin kampaniya çərçivəsinə daxil edilib. Buna “16 günlük fəallıq kampaniyası” da deyirlər. Bizim təşkilatımız artıq 14 ildir fəaliyyət göstərir. Rasional  Cəmiyyəti 2002-ci ildə yaranıb. 2004-cü ildən etibarən artıq 12 ildir ki, biz bu kampaniyanı həyata keçiririk. Bu kampaniyaya müxtəlif təşəbbüslərlə dəstək vermişik. Bu il də müxtəlif təşəbbüslərimiz var. Elə sizin verilişiniz də buna önəmli töhfə olacaq. Bu kampaniyanın ən önəmli variantlarından, komponentlərindən biri də kişilərin bu kampaniyaya dəstək verməsidir ki, bunu “Ağ lent” kampaniyası kimi də adlandırırlar. “Ağ lent” kampaniyası da rəmzi xarakter daşıyır, burada kişilər də “Qadın zorakılığına yox!” deyirlər. Bu il də əvvəlki illər kimi kampaniyanın komponentinə bunu daxil eləmişik.

– Kampaniyaya kişilərin də dəstək verməsindən danışdınız. Məncə bu istiqamətdə durum bizdə digərlərindən daha yaxşı olmalıdır, elədirmi?

– Qətiyyən elə deyil. Dünya kampaniyası olması da elə ona işarə edir ki, hətta ən inkişaf eləmiş dövlətlərdə belə zorakılıqla bağlı çox ciddi problemlər mövcuddur. Bu da ildən-ilə davam edən problemlərdir. Hətta Avropa ölkələrində, çox aparıcı ölkələrdə, Avstriya kimi ölkədə bu, özünü qabarıq şəkildə göstərirsə, deməli, bu mövzu bizim anlayışımızda olan müəyyən inkişaf məsələlərindən savayı, digər komponentlər də tələb edir. Hesab edirəm ki, bu, hələ xeyli müddət davam eləyəcək. Çünki gender bərabərliyini təmin eləmək üçün bir sır tədbirlərin müsbət nəticəsi kimi də ola bilər – zorakılıq haradasa bir qədər azalsın. Amma tamamən ləğvinə hələ bir xeyli gediləsi yol var.

– Burada perioritet fəaliyyətiniz nədən ibarətdir? Yəni hansı məsələlər daha vacib və daha önəmli olaraq önə çıxarılır?

– Ümumiyyətlə, bizim təşkilatın 4 perioritet istiqaməti mövcuddur. Gender bərabərliyi, iqtisadi inkişaf, səhiyyə proqramı və qadınlar sülh uğrunda. Bunların hər biri əslində çox geniş mövzulardır, bilirsiniz ki… Sözsüz ki, təşkilatın elə bir resursu yoxdur ki, iqtisadi inkişafla onun bütün anlamında məşğul olsun. Biz bu 4 mövzunun hər birini konkret olaraq çərçivələşdirib daraltmışıq və hədəfə yönləndirmişik. Məsələn, iqtisadi inkişaf məsələsilə bağlı biz qadın sahibkarları dəstəkləyirik. Səhiyyə ilə bağlı reproduktiv sağlamlıq və hüquqlarla bağlı fokuslaşırıq. Bu kampaniya da bizim gender bərabərliyi proqramının tərkib hissəsidir. Dediyim kimi, 12 ildir ki, biz hər il bunu davam etdiririk. Bu da qadına qarşı olan diskriminativ praktikanın aradan qaldırılması ilə bağlıdır. Burada stereotiplər də var, burada haradasa maarifsizliyin, yetərincə savadın olmaması, kifayət qədər milli proqramın olmaması, kifayət qədər ayrı-ayrı tərəflərin iştirakının olmaması da var. Yəni kompleks şəkildə yanaşılan bir mövzudur. Ona görə də bunun birmənalı həlli yoxdur.

 

…daim bir ehtiyat, risqli iş, dövlət maraqlarına ilk baxışdan ziyan gətirən bir sektor

 

– Təşkiltlar və sektorlar arasındakı münasibətlərin “qadın gündəliyi”nə nə kimi təsiri olur? Yəni mənfi mənada təsiri olurmu?

– Sözsüz ki, var. QHT bir az fərqli sektordur. Təəssüf ki, Azərbaycanda da bu problemlə üzləşirik. Tək Azərbaycanda deyil, bir çox ölkələrdə də bu problemlərlə üzləşilir. “Qeyri” – “anti” kimi dəyərləndirilir, yozulur və sanki dövlətə qarşı bir fəaliyyət kimi qəbul edilir. Ona görə də hamıda daima bir ehtiyat, risqli iş kimi, dövlət maraqlarına sanki ilk baxışdan ziyan gətirən bir sektor kimi görsənir. Bəlkə də hazırda QHT-lərə qarşı olan müəyyən təzyiqlərin olması da elə buradan, bu fikirdən qaynaqlanır.

– Türkiyədə bu sektor Sivil Toplum Quruluşları adlandırılır. Bəlkə adlandırma həqiqətən də düzgün deyil? “Qeyri-hökümət” adlandırmaqla səbəbsiz olaraq cəmiyyətin özünün buna qarşı bir ehtiyatı yaranır? Vətəndaş cəmiyyəti adlandırmaq daha düzgün olmazdımı?

– Vətəndaş cəmiyyətinə təkcə QHT-lər daxil deyil. Vətəndaş cəmiyyəti daha geniş çevrəni əhatə edir. Amma QHT-lər konkret bu tipli işlərlə məşğul olan ictimai birliklərdir. Maraqlı ola bilər, rus dilində də bu, eyni cür səslənir və eyni mənanı daşıyır  – "Неправительственные организации". İngilis dilində də eyni mənanı verir. İngilis dilində isə – "Non-governmental organizations" adlandırılır. Bu adlandırmanın özü, elə bil, dövlətin elədiklərini, bir növ, inkar edir. Halbuki məzmuna girsək, QHT-lərin konsepsiyasına girsək, bu, qətiyyən belə deyil. Bu, dövlətin elədiyi işlərə əlavə bir dəstəkdir. Dövlət maliyyəsilə və yaxud da dövlətdənkənar bir maliyyə ilə… Amma kompleks şəkildə dövlətin əsas ana xəttinə qoyulan proqramlara əlavə bir dəstəkdir. Hesab edirəm ki, ümumiyyətlə, bu sektorun konsepsiyası Azərbaycan cəmiyyətində hələ doğru anlaşılmır.  Sözsüz ki, dövlət ilk növbədə düzgün anlamadığı qədər bu yanaşmanı cəmiyyətin digər hissələri də görür – bunu biznes də görür, akademik institutlar da görür, media da birmənlı yanaşmır. Siyasi partiyalar da birmənalı yanaşmır. Bütün incə bir hədd var. Çox vaxt QHT sektorunun işini partiyaların işi ilə qarışdırırdılar. Deyirdilər ki, gündəmi daha da siyasiləşdirirsiniz. Əslində, bu da bir peşəkrlıq məqamıdır. Amma təşkilt peşəkar olarsa, QHT ilə siyasi partiyanın fəaliyyəti arasında çox ciddi bir sədd var. Hesab edirəm ki, əgər bu, qarışdırılırsa, bu anlayışın qarışdırılması demək deyilmi? Bu, bəlkə də ayrı-ayrı fərdi təşkilatların fərqli yanaşması və qeyri-peşəkarlığından qaynaqlanır.

 

Müstəqil mövqeyimizi hər zaman qoruyub saxlaya bilmişik

 

– Sizin təşkilatınız zaman-zaman müxalifətçiliyə meyl etdimi?

– Yox, əksinə, mən deyərdim ki, biz çox çətin də olsa, kifayət qədər balanslı yanaşmanı tətbiq edə bildik. Kənardan bu məsələ daha yaxşı görünə bilər. Amma hesab edirəm ki, biz müstəqil mövqeyimizi hər zaman qoruyub saxlaya bilmişik. Buna görə də bəlkə hazırda biz hər iki sektorla – həm dövlət, həm də müxalifət tərəfindən çox normal ünsiyyət, dialoq saxlayırıq. Onlar da normal olaraq tədbirlərimizə qatılırlar, biz də onların tədbirlərinə gedirik. Biz onların heç birindən özümüzü təcrid eləməmişik.

– Çətin deyil ki, Azərbaycanda indiki şəraitdə belə bir balansı qorumaq?

– Çox çətindir, birmənalı olaraq çətindir. Daima da ittihamlar hədəfindəsən.

– Bunun da öz çətinlikləri olar hər halda…

– Çətinliklər var.

 

Yeganə sirr – hər iki tərəflə hər zaman səmimi olmuşam

8

– Mən istərdim ki, o çətinliklərdən də danışasınız.

– Çətinliklər var. Şəxsən mənə qarşı da var, təşkilatın ümumiyyətlə, fəaliyyətinə də var. Çünki söhbət həm də burada təşkilatın reputasiyasından da gedir. Burada bir məsələ də var. Azərbaycansayağı yanaşmada təşkilatın adı çəkiləndə həm də onun rəhbərini nəzərdə tuturlar və ilk onun simasında artıq təşkilatın hansı tərəfə meylliliyini sanki yozurlar. Mənim personamla bağlı, məsələn dəfələrlə belə suallar qoyulub. Özümə aiddir deyə,  rahatlıqla deyə bilərəm ki, çətin olsa da mən bunu edə bilmişəm, balansı saxlaya bilmişəm. Mənim üçün bunun yeganə sirri odur ki, hər iki tərəflə hər zaman səmimi olmuşam.

– Hamı oynayır, eləmi?

– Deyirlər ki, hamı oynayır. Sözsüz ki, yox. Amma iki tərəfə də müəyyən vaxtlarda düşünmədiyi vaxtlarda qeyri-səmimi etiraflar eləyən, kənarda bir-birinin arxasınca danışan məqamlarla biz çox rastlaşırıq. Heç kəsi ittiham eləmək istəməzdim. Çünki hamının özü bilir nə edir. Amma məsələn, mən çox rahat şəkildə, heç kəsdən gizlətmədən istənilən təşkilatın bir tədbirinə gedə bilərəm, istənilən bir partiyanın tədbirində iştirak edə bilərəm…

– Hətta sağ olun, 17 Noyabr Milli Dirçəliş Günü münasibətilə keçirdiyimiz tədbirə siz də qatıldınız.

– Məmnuniyyətlə gəlmişəm. Başqa bir tədbirə də qatılacağım üçün bir qədər tez çıxmalı oldum. Hesab edirəm ki, çox maraqlı və tarixi tədbir idi. Çox rahatlıqla həmin tədbirlərə qatılıram, çünki gizli bir işim də yoxdur, gizlin bir gündəmim də yoxdur. Nə deyirəmsə, məhz onu da nəzərdə tuturam.

– Şəhla xanım, yeri gəlmişkən soruşuram, 1988-ci ilin 17 noyabrında harada idiniz?

– Mənim o zaman 12 yaşım var idi, məktəbli idim.

– Meydana getdiniz?

– Meydana daha sonralar getdim, amma o dövrdə yox.   

– Mövzumuza qayıdaq. QHT-lər arasında qısqanclıq, paxıllıq, qeybət deyəsən, “qol götürüb oynayır”, eləmi?

– Az deyil. Qeyri-münbit şərait hər zaman olub.

 

Qısqanclıq bəzən çox ifrat dərəcədə görsənir

 

– Belə hallarla qarşılaşanda hansı tədbirləri görürsünüz?

– Biz heç kəsə fikir vermədən sadəcə öz işimizi görürük. Hamı ilə eyni dərəcədə normal ünsiyyət saxlamağa çalışırıq. Düzdür, bəzən bu, mümkün olmur. Qısqanclıq bəzən çox ifrat dərəcədə görsənir. Amma yenə də biz əməkdaşlıq üçün hamıya açığıq. Qapımız hər kəsə açıqdır. Bizdən bir resurs mərkəzi kimi, bir vasitə kimi hər zaman istifadə eləyən tərəflər olub. Həm təşkilat, həm də fərd səviyyəsində olub. Çox maraqlı məqamlarda, məsələn, hansısa kitabımız çıxanda tutaq ki, Bakı Dövlət Universitetinin bir professoru o kitabın bir nüxsəsini bizdən istəyəndə artıq qeyri-formal olaraq bizim gördüyümüz işin təqdir olunması deməkdir. Etiraf eləməsələr də…

– Yəni çətinlikləriniz olduğu kimi, uğurlarınız da var?

– Uğurlarımız az deyil…

– Məsələn?

– Əvvəla, 14 il Azərbaycan məkanında fəaliyyət göstərməyin özü bir uğurdur.

– Çətindir bu şəraitdə fəaliyyət göstərmək…

– Çox çətindir. İkincisi, hər bir tərəfə açıq olmuşuq, yəni elə bir tərəf ola bilməz desin ki, biz onlara qapını bağlamışıq, onlarla əməkdaşlıq etməkdən imtina eləmişik, bizdən hansısa yardımı istəyiblər və ala bilməyiblər. Bizə dəfələrlə hesabatlarla, məlumatlarla, materiallarla, roliklərlə – indinin özündə digər otaqda çalışan qızlar bir hesabat hazırlayırlar ki, onu da BMT-nin qurumlarından biri bizdən bir maarifləndirici paket olaraq istəyib. Bizim roliklərimizi, filmlərimizi istəyiblər ki, onu rayonlarda, bölgələrdə göstərsinlər. Bunların hamısı bir təqdirdir. Bunu da biz məncə çox layiqincə qarşılaya bilirik. Biz öz işlərimizlə öyünmürük, amma sözsüz sevinirik ki, bizdən bir mənbə olaraq istifadə eləyirlər.

 

Dövlət Dəstəyi Şurası ilə işləmirik

7

– Amma QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurası ilə işləmirsiniz.

– Xeyr, onlarla heç vaxt işləməmişik.

– Azərbaycandaxili dövlət qurumlarından heç biri ilə donor baxımından işləməmisiniz?

– Yox, maliyyə almamışıq, heç vaxt.

– O zaman necə fəaliyyət göstərirsiniz?

– Bizim indiyə qədər maliyyəmiz ancaq xaricdən olub. Bu, xarici donorlardan, səfirliklərdən, xarici təşkilatlardan qaynaqlanıb. Demək olar ki, ilk gündən bunu daha üstün bilmişik.  

– Bizim daxili qurumlarla niyə işləmirsiniz? Onlarla işlədiyiniz təqdirdə müstəqilliyinizə mane olurlar?

– Mən onlarla işləməyə cəhd eləməmişəm deyə, desəm ki, bu əməkdaşlıq müstəqilliyimizə mane olardı, bu ancaq ehtimal olardı. Mən bunu isbat eləyə bilməzdim. Yəni digərlərinin dilindən də bunu deməyi özümə yaraşdırmıram. Ona görə də heç bunu deməyəcəyəm. Əslində, bunun iki peşəkar səbəbi var. Əvvəla, ilk səbəbi odur ki, daxildə maliyyə çox məhduddur. Amma xaricdə həddindən artıq böyük imkanlar var idi. Bizim də bir təşkilat olaraq dil baryerimiz olmadığı üçün xaricdən rahatlıqla pulu ala bilirdik. Belə olan halda mən hesab edirdim ki, eyni maliyyə üçün yerli quruma biz və daha təcrübəsiz bir təşkilat müraciət eləsə, yəqin ki, bizim onu almaq şansımız daha çox olardı. Amma o kiçik təşkilatın beynəlxalq təşkilatlardan pul çəkmək imkanları daha məhduddur. Yəni bunu eləməklə mən bir növ o təşkilatların payına girmiş olardım. Bunu etik hesab eləmirdim. Bir də müəyyən bir fəaliyyət dövründən sonra, haradasa 7-8 il işləyəndən sonra bizim kifayət qədər sanballı bir büdcəmiz oldu. O büdcədən sonra biz artıq kiçik layihələrlə maraqlanmadıq. Çünki bizim üçün daha maraqlı, uzun müddətli, daha əhəmiyyətli, daha geniş…

– Yəni böyük büdcəli layihələr demək olarmı?

– Böyük büdcəli… Amma orada təkcə söhbət böyük büdcədən getmir. Böyük miqyaslı layihələr desək, daha düzgün olardı. Yəni əhatə dairəsi böyük olan, təsir imkanı böyük olan, strateji komponentləri böyük olan bu kimi layihələrə üz tutduq. Əslində, bütün bunları öyrənə-öyrənə gəldik. Bunu bir gündə sözsüz ki, öyrənə bilməzdik. Addım-addım, ilbəil görülən işlərdən sonra əldə edilən bir nəticə idi ki, artıq o məqamda da milli mənbələrin olmağı haradasa bizim büdcəmizə uyğun deyildi. Ona görə hesab elədik ki, bundan daha zəif olan, deyək ki, dil baryeri olan yeni təşkilatlar faydalansalar daha gözəl olar.

– Qadın QHT-lərinin mövcud vəziyyəti necədir?

– Hal-hazırda yaxşı deyil. Yaxşı deyil, ona görə ki, bildiyiniz kimi 2014-cü ilin əvvəlindən QHT-lərin hamısının ümumiyyətlə vəziyyəti çox gərgindir. Qanunvericilikdə edilən dəyişikliklər…

 

Azərbaycanda 4100 QHT var

 

– Ümumiyyətlə, bütün QHT-lərin vəziyyəti ağırdır…  

– Bəli, çox ağırdır. Keçən ilin statistikasına görə, keçən ilin dekabr ayına olan göstərici Azərbaycanda 4100 QHT var, lakin bunun cəmi 3 mini bizim anladığımız kontekst üzrə – insan hüquqları ilə, digər sosial-iqtisadi məsələlərlə məşğul olan təşkilatdır. Təxminən 1100-ü də idman federasiyaları, xeyriyyə cəmiyyətləri və s.-dir. Statusu QHT olsa da bu istiqamətdə fəaliyyət göstərirlər.

– Onlar əsasən hakimiyyətin özünün yaratdığı qurumlardır?

– Mən bunu deməzdim. Əsasən, demək istədiyim odur ki, böhrana qədər olan dövrdə – statistik göstəriciləri deyim, sonra sizin dediyiniz məsələyə də qayıda bilərəm – 4100 QHT-nin 200-dən aşağı bir hissəsi qadınlarla bağlı cəmiyyət idi. Bu, haradasa 5 faizdən də az eləyir. Bugünkü gün də statistika aparılmır, amma gözə görünən dərəcədə bizim müşahidələrimiz onu göstərir ki, QHT sektorunun təxminən 1/3 hissəsi qalıb. Bunun fəal hissəsi o göstəricidən də kiçik rəqəmdir. Sözsüz ki, əgər eyni rəqəmi proporsiya ilə götürsək, ümumi rəqəmin 5 faizini nəzərdə tutsaq, deməli, bir ovuc içi qədər qadın məsələləri ilə məşğul olan qurum qalıb.

– Onların əksəriyyəti də, deyəsən, “Gonqo”lardır?

– Ümumiyyətlə baxın, QHT-lər monoqrup deyillər. Heç vaxt da monoqrup olmayıb. Bu “Gonqo” anlayışını müstəqil və qonqo kimi ayırırsınız, amma mən bir az da diapazonu böyüdərdim. “Qonqo” ingilis dilindən olan kəlmədir. Eynilə ingilis dilinə istinad eləsək, bizdə “manqo”lar da var, “binqo”lar da var, “monqo”lar da var. Bunun kompüter NGO-ları var, özünün ailə biznesi olan NGO-su var, biznes NGO-su var, mafiya NGO-su var (NGO – QHT deməkdir). Bu, lətifəsayağı səslənsə də, bir reallıqdır. Yəni Azərbaycana elə bir dönəm gəlmişdi ki, işsizliklə üzləşən müəyyən qisim insanlar, hansıların ki, ictimai sektorla bağlı o qədər də məlumatları yox idi, haradasa bir biznesi, eyni zamanda digər tərəfdən QHT yarada bilərdi. QHT-ni sanki özünün bir biznesi, məşğulluq təşkilatı kimi yaratmışdı. Ona görə mən deməzdim ki, əsl müstəqil mövqeli olmayan təşkilatın hamısı qonqo təşkilatıdır. Qətiyyən elə deyil. Bunların bəzisi sadəcə özünü məşğul eləmək üçün, hansısa bir işlə məşğul olmaq üçün, yəni ciddi vətəndaş pozisiyası olmayan, amma çox dar çərçivəli ixtisasla məşğul olan təşkilatlardır. Ailə təşkilatları da var. Bizdə elə təşkilatlar var ki, rəhbəri ailə başçısıdır, onun ailə üzvlərinin də biri mühasib, biri əməkdaşı, digəri də köməkçisidir və s. Burada qeyri-qanuni heç bir şey yoxdur. Amma ümumiyyətlə, bizim anladığımız və niyyət etdiyimiz QHT anlayışına bir az zidd fəaliyyət formasıdır.

– Yəni xarici ölkələrdə məncə durum fərqli olar. Müqayisə bəlkə də uğurlu olmaz, amma onlar yəqin ki, bu sahədə bizdən daha öndədirlər, eləmi?

– Baxın, mən çox maraqlı təcrübəyə istinadən bir məqama toxunum. Bu yaxınlarda, sentyabr ayında Avropa Şurasının və Avropa İttifaqının birgə layihəsi həyata keçirilirdi: “Vətəndaş cəmiyyəti ilə dövlət qurumları arasında dialoq”. Bu layihənin də əsas məqsədi vətəndaş cəmiyyətinin hazırkı qanunvericiliklə bağlı durumu önə çəkmək idi…

– Siz də həmin tədbirdə təmsil olunurdunuz…

– Mən də təmsil olunurdum, bir neçə başqa adam da təmsil olunurdu…

– Deyəsən, bir az da qalmaqal doğurmuşdu.

– Xeyr, heç bir qalmaqal olmamışdı. Qalmaqal yalnız ondan ibarət idi ki, bu layihə bitəndən sonra bizim narahatçılıqlarımızın həll olunacağına bizdə əminlik yox idi. Mən buna qalmaqal yox, sadəcə narahatçılıq deyərdim. Hətta bəzi insanlar bunu vaxt itkisi kimi yozurlar ki, nə mənası var, axıra yaxşı nəticə ilə gəlib, çıxmayacaqsınız. Belə bir imitasiyanın siz də tərkib hissəsi olmayın. Mən ümumiyyətlə, narazı deyiləm. Çünki əks halda fəaliyyətsizmi qalmalıyıq? Yəni fəaliyyətimizi tamamilə dayandıraq? Heç nəyə cəhd eləməyək? Əslinə qalanda maraqlı bir təcrübə səfəri idi. Siz siyasi tərəfdən suala giriş edərək məni də yayındırdınız, özünüz də sualdan yayındınız.

– Mən Avropa Şurasında keçirilən tədbiri deyil, Azərbaycanda keçirilən tədbiri qəsd etdim.

– Mən də burada keçirilən tədbiri nəzərdə tuturam. Avropa Şurasının həmin o dediyiniz layihəsi çərçivəsində bir işçi qrup yaradılıb. Burada vətəndaş cəmiyyətinin üzvləri də var, Prezident Aparatı, Ədliyyə Nazirliyindən də nümayəndələr var. Digər dövlət qurumları da təmsil olunur. 6-7 nəfərdən ibarət bir qrupu İsveçin Stokholm şəhərinə aparmışdılar və orada QHT-lərin hazırkı durumu ilə bağlı bizə bir tanışlıq, öyrənmə səfəri təşkil eləmişdilər. Mən bilmirəm, düzdür, nə desəm subyektiv çıxar ki, neçə ilə Azərbaycan həmin vəziyyətdə ola bilər. Digər tərəfdən, o modelin də Azərbaycana inteqrasiya olması absurd və utopiyadır. Çünki bu, zatən böyük bir sistemin tərkib hissəsidir. Yəni biz sistemi nəzərə almadan – sistem fərqli sistemdir – bunu gətirə bilmərik.

– Gətirmək olmaz.

– Sözsüz ki… Bir müqayisə üçün deyim ki, İsveçin əhalisi təxminən Azərbaycanən əhalisi qədərdir. Təqribi, ortalama…

 

Azərbaycanda 4 min, İsveçdə 200 min QHT qeydiyyatdan keçib

 

– Hələ bəlkə də Azərbaycandakından bir qədər də az olmalıdır.

– Hansısa rəqəmi desəm, yanılaram, amma təqribi Azərbaycan əhalisinin sayı qədərdir. Bayaq mənim qeyd etdiyim ki, Azərbaycanda 4100 QHT qeydiyyatdan keçib, hansılar ki, arasında tam o klassik QHT-lər də var. Amma fərz edək ki, 4 min QHT qeydiyyatdan keçib. İsveçdə bu rəqəm 200 mindir. Yəni 4 min 200 minə qarşı. Üstəlik də, təsəvvür eləyin, QHT yaratmaq üçün heç bir qeydiyyata ehtiyac yoxdur. QHT-lərlə bağlı qanunvericilik anlayışı yoxdur. Bu məhdudiyyətlər yoxdur.

– İki insan bir araya gəlir və QHT yaradır…

– Gəlir və başlayırlar işləməyə… Burada düzdür, bəzi şərtlər var ki, qurum əgər dövlətdən maliyyə almaq istəyirsə, federal maliyyə almaq istəyirsə, o zaman sadə, qeydiyyat tipli bir baryerdən keçir. Siz təsəvvür edin ki, öyrənmə səfəri zamanı çox qəribə bir məqam yaranmışdı. Əsasən də ilkin 1-2 gündə biz suallar verirdik, suallarımıza cavab verən insanlar onu anlamırlar. Biz onları təhrik edirdik ki, sizin qurumun qeydiyyatı necə olur? Onlar anlaya bilmirlər ki, qeydiyyat deyəndə nəyi nəzərdə tuturuq.

– Bir müddət əvvəl də səfirlikdə keçirdiyimiz görüşdə qonaqlara “yaltaq” sözünü heç kəs tərcümə edə bilməmişdi.

– Çətindir…

– Yoxdursa, yoxdur…

– Yox, sözsüz ki, “yaltaq” sözünün tərcüməsi var, amma yəqin ki, görüşdə də bir anlıq çaşqınlıq oldu. Həmin sözü əvəz də eləmək olardı…

– İsveçlə Azərbaycanın bu sahədə müqayisəsindən danışırdıq.

– Bəli. İsveçlə müqayisəyə gəlməyən ölkələr də var. Amma yaxın ölkələrin də təcrübəsi var.

– Biz deyəsən, bu sahədə Qafqaz ölkələrindən də geridə qalırıq? Gürcüstandan, hətta Ermənistandan belə geridə qalırıq.

– Hansı məqamda geridəyik?

– Vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı, QHT-lərin fəaliyyətinə qanunla məhdudiyyətlərin qoyulması, maliyyələşməsi. Deyəsən, indi xarici donorlardan qrant alınmasına da məhdudiyyətlər qoyulub.

– Baxın, mən sizə deyim. Nə Ermənistanda, nə də Gürcüstanda bizdəki məhdudlaşdırıcı qanunvericilik yoxdur. Əksinə, bu gün də çox təəssüfedici haldır ki, Qafqaza ayrılan ümumi paydan, ümumi maliyyə zərfindən indi Azərbaycana çatmır. Kobud dillə desək, əgər bu vəsait Qafqazın 3 ölkəsi arasında paylanırdısa, bugünkü gün həmin məbləğ iki respublika arasında paylanır.

– Bizə ayrılan da onlara gedir.

– Azərbaycana ayrılan vəsait Ermənistanla Gürcüstan arasında paylaşılır.

 

QHT sektoruna ildə 35-40 milyon dollar vəsait gəlib

7-%d0%ba%d0%be%d0%bf%d0%b8%d1%8f

– Şəhla xanım, bu, böyük pullardırmı?

– Çox böyük pullardır. Baxın, bu təqribi, böhran olmadan öncə bunun statistikasını bir az da dəqiqləşdirmək olar. Amma səhv eləmirəmsə, ildə bu rəqəm 35-40 milyon dollar arasında dəyişirdi. Söhbət bu məbləğdən gedir.

– Yəni ildə Azərbaycanın QHT sektoruna 35-40 milyon dollar vəsait gələ bilər?

– Bəli, böhrandan əvvəl də gəlirdi.

– Hər halda çox böyük məbləğdir. Bu məbləğin ölkəyə kənardan gəlməsi həm də dövlətin sosial-iqtisadi sahədə öhdəliklərinin asanlaşdırılması demək deyildirmi?

– Əlbəttə ki, elədir.

– İş yerləridir, müəyyən problemlərin həllidir…

– Doğrudur. Üstəlik də böhrandan öncə ancaq əmək müqaviləsilə QHT sektorunda çalışan insanların təqribi sayı 35 min idi. 35 min ciddi işçi qüvvəsi öz iş yerlərini itirdi. İkincisi, bu əmək müqaviləsindən əlavə, qısa müddətli işlər üçün əmək müqaviləsi bağlayan insanlar da öz iş yerlərini itirdilər. Bu adamların hər birinin arxasında bir ailə vardı. Bu rəqəmi avtomatik olaraq, 4 və 5-ə vura bilərsiniz.

– Təxminən 150-200 min insan deməkdir.

– Hər halda bu qədər insan qazancsız qaldı. Əgər onun maliyyə tərəfini də bir kənara qoysaq, bəs onun mənəvi, maarifləndirici, psixoloji tərəfi? Bəs, kiçik təşkilatların verdikləri mikrokreditlər? Verilən dəstəklər, bizneslərin yaradılması… Məsələn, biz neçə rayonda qadınların kiçik bizneslərinin yaradılmasına töhfə vermişik. Bu, müxtəlif diapazonları əhatə edir. Bu, kiçik bərbərxanalardan tutmuş, maldarlığa dəstəkdən tutmuş…

– Siz hətta o miqyasda işləri belə həyata keçirə bilmisiniz?

– Bəli, bəli, bizim çox ciddi nəticələrimiz var. Bizim dəstək verdiyimiz qadınlar artıq bəlli bir nöqtəyə gəlib. Biznes imkanlarını, sahibkarlıq imkanlarını genişləndirən çox böyük miqyasda qadınlarımız var. Biz məsələn, qadınların sahibkarlıq fəaliyyətinə dəstək üçün ildə bir dəfə sahibkarlıq sərgiləri eləyirdik. Yarmarkalar təşkil eləyirdik.

– O zaman bütün bu fəaliyyətlərin hamısı dayanıb?

– Təəssüf ki…

– QHT-lərə qoyulan qadağaların, bu sektorda işləyən insanlara qarşı açılan cinayət işlərinin sizin də quruma təsiri oldumu?

– Keçən il çox ağrılı bir dönəm yaşadıq. Kerçən ilin sentyabrından bu ilin yanvar ayına qədər tam 4 ay biz istintaqa cəlb olunduq.

– Nəticəsi necə oldu?

– İstintaq bitdi. Artıq üzərimizdə heç bir cinayət işi yoxdur. Zatən əvvəldən də yox idi. QHT-lərlə bağlı açılan ümumi cinayət işinin tərkib hissəsi olaraq işə cəlb edilmişdik. Hesablarımızda həbs var idi. 4 ay ərzində mənim ölkəni tərk edilmək imkanım yox idi. Yəni bu kimi təsirləri oldu. Bütün sənədlərimizi götürmüşdülər. Sözsüz ki, bizə də təsir elədi. Bunun mənəvi cəhəti başqa cəhətlərdən daha ağır idi. Amma işi tamamladıq. Bu ilin yanvar ayında o iş dayandırıldı.

 

“5-ci kolon” xarici təşkilatlara xidmət eləyən bir qrupun bir forması, ləqəbi, adıdır

dsc06696

– Qadağalar götürüldü. Amma “5-ci kolon”  məsələsi hələ də qalır.

– Təəssüf ki, bəli.

– Bu nə deməkdir, Şəhla xanım? “5-ci kolon” anlayışı nə deməkdir?

– “5-ci kolon”  deyək ki, xarici təşkilatlara xidmət eləyən bir qrupun bir forması, ləqəbi, adıdır. Hər halda belə yozulur.

– Ən ciddi problem olaraq hələ də qalır?

– O ciddi problem deyil. Əslində keçdiyimiz çətinliklərə nisbətən , onun fonunda çox kiçik problemlərdən biridir. Amma özü-özlüyündə də çox mənfi bir məsələdir.

– Mənəvi yükdür…

– Mənəvi yükdür. Təhqiredici bir prosedurdur. Hətta onun prosedural cəhəti çətin olmasa da, mənəvi yükü çox ağırdır. Adama çox ağır gəlir ki, necə yəni? Əgər niyyəti xoş insanlar da o siyahıya düşüblərsə, o adama çox ağır gəlir. Yəni mən ölkə üçün yaxşılıqdan başqa bir iş görməmişəm. O zaman bu nə durumdur mən düşmüşəm?    

– Biz ilk dəfədir ki, “Qaynar Qazan” layihəsində müsahibə ünvanlanan bu qədər az sayda sualla qarşılaşırıq. Sizə ünvanlanan suallar da əsasən sizi təqdir edən, sizi öyən, sizi tərfləyən suallardır. Şəxsən mən daha ağır suallar gözləyirdim. Deməli, Azərbaycan cəmiyyətində sizə qarşı o qədər də qıcıq yoxdur. Belə görünür. Amma sizə ünvanlanan müəyyən suallar da var. Zahir Əhmədov soruşur: “Mənim üçün Şəhla xanımın görmək istədiyi cəmiyyəti təsvir etməsi maraqlı olardı. Məsələn, müasir dövrdə, feminizm, qadın hüquqları, gender bərabərliyi az qala bir-birinə qarışdığı bir vaxtda Şəhla xanım üçün azad qadın kimdir? Bir balaca şəxsi səslənsə də Şəhla xanım özünü nə dərəcədə azad hesab edir? Bu xanımı şəxsən tanıyıram və ona xüsusi hörmətim var”.

– Sağ olsun, Zahir bəy. Digər dostların da hamısı sağ olsun. Mən də həmin sualları izləyirdim. O sualları onlayn “bəyən”mirdim. Səbəbini də deyim. Çünki sualların hansınısa “bəyən”ib, hansınısa “bəyən”məmək və yaxud da “bəyən”mək hesab edirdim ki, verilişin formatında doğru olmazdı. İstənilən sual mənə xoşdur. “Azad qadın”… Bilirsinizmi, həyatda hər şey nisbidir. Azadlıq da çox nisbi məsələdir. İnsan nədən məhrumdursa, onu alandan sonra özünü azad hiss edir. Mənim anlamımda klassik bir norma kimi götürsək, normanın özünün də nə olduğu fəlsəfi məqamdır – bu kimlər üçün normadır? Nədir bu norma? Ümumiyyətlə, normanı nə müəyyənləşdirir? Amma deyək ki, mənim olduğum yerdən azad qadın bu cür görsənir: qərarlarına özü qərar verən, həyatının mühüm məqamlarına özü qərar verən. Mənim üçün 3 bünövrə sütun var, qadın bunlara özü qərar verirsə, o azad qadın hesab oluna bilər. İlk olaraq, bu təhsillə bağlı qərardır. İşləməklə bağlı qərarını verən qadın. Bir də ailə qurmaqla bağlı istədiyi qərarı verməyi bacaran qadın.

 

Əgər qadın bu 3 önəmli məqamda qərarı özü verə bilirsə…

 

Əgər qadın bu 3 önəmli məqamda qərarı özü verə bilirsə, azad hesab oluna bilər. Qərar vermək də, baxın, özbaşına, təkbaşına qərar verməkdən söhbət getmir. Amma ən azı qərarlar qəbul olunarkən onun da özünün rolu olmalıdır. Sözsüz ki, bizim heç birimiz təkbaşına qərarlar vermirik. Ailə üzvlərimizlə, atalarımızla, yoldaşlarımızla məsləhətləşirik. O cümlədən yaxınlarımızla, doğmalarımızla, analarımızla məsləhətləşirik. Amma önəmli olanı odur ki, qadının sözü keçsin. Yəni qadın əgər oxumaq istəyirsə, onun qarşısını min bir bəhanə ilə bağlamasınlar. Bir kompromis olsun. Əgər ailə qurandan sonra təhsilini davam etdirə bilmirsə…

– Yəni söhbət tək orta məktəb dönəmindən, uşaqlıqdan getmir. Qadının istənilən yaşda olduğu müddətdən gedir…

– İstənilən dönəmdə, əlbəttə ki… Yəni bəlli bir nöqtəyə gəlib çatana kimi qadın desə ki, mən oxumaq istəyirəm, desələr ki, “nəyinə lazımdır? Bundan sonra sən oxuyub, nə olasan? Artıq bu yaşdan sonra oxuyacaqsanmı? Ömrünün yarısı keçib”, bu, tammilə yanlış bir yanaşmadır. Qadının cəsarəti çatıb istədiyi qərarı verə bilirsə, deməli, azad qadındır. Amma yenə də onun qərarı qəbul olunursa… Zahir bəyin verdiyi ikinci sualın ikinci hissəsinə gəlincə, bəli, mən özümü azad hiss edirəm. Azad hiss edirəm, çünki qərarlarımı ailəmin məsləhətilə özüm verə bilirəm. Onlara təsir imkanım var. Məhdudiyyətlərim də var. Amma o məhdudiyyətlər qadağalardan irəli gələn məhdudiyyətlər deyil. O məhdudiyyətlər ailəmin cari vəziyyətindən irəli gələn məhdudiyyətlərdir. Məsələn, deyək ki, bu gün mən də təhsilimi davam etdirmək istəyirəm. Doktoranturanı oxumaq istəyirəm. Buna da çox konkret addımlar atmışam. Artıq bu istiqamətdə də işləməyə başlamışam. İndiyənə qədər bunu nədən edə bilməmişəm? Çünki uşaqlarım xırda olub, özüm qərara gəlmişəm ki, iki işi bir yerdə davam edə bimərəm. Bu, ailənin maneəsidirmi? Bəli, ailə maneəsidir. Amma qadağadırmı? Deyil. Bax, bunun arasındakı incə həddi tutarkən biz qadağanın nə olduğunu anlamalıyıq.    

– Maraqlıdır. Ehtiram Əsgərli soruşur: “2003-cü ilin 16 oktyabrında bizə göstərdiyi cəsarətli dəstəyə görə təşəkkürlərimizi çatdırın. Bilsinlər ki, edilən yaxşılıqlar heç zaman unudulmur.” Bu, nə məsələ idi?

– Orada söhbət yaxşılıqdan gedir. İnsan da elədiyi yaxşılığı deməz, Əvəz bəy.

– Amma 2003-cü ilin 16 oktyabrı da maraqlı tarixdir. Bəlalı gündən gedir söhbət…

– Bəli, bəli… Maraqlı tarixlərimiz çox olub. Nə dəstəyi kimə eləmişəmsə, halal xoşu olsun. O bəyi də əslində xatırlamıram. Onun məni xatırladığı üçün çox sevinirəm, sağ olsun.

– Kimisə hansısa vəziyyətdənmi xilas etmisiniz?

– Görünür, eləmişəm. Xatirimdə olanlar da var, olmayanlar da var.

– Mənim yadımdadır ki, 2003-cü ilin 16 oktyabrında bir neçə insana “Xural”ın vəsiqəsini vermişəm. Bu adamları vəsiqə həbsdən xilas elədi. Təxminən elə bir şeylərdirmi?

– Adam elədiyi yaxşılıqları söyləməz. İstəmirəm bu məsələnin üzərinə bir az da gedim. O insan məni xatırlayırsa və nə vaxtsa ona kömək etmişəmsə, sağ olsunlar ki, xatırlayırlar bunu. Mən ancaq onlara uğurlar arzu edirəm. Məmnuniyyətlə də əlimdən gələn istənilən köməyi həyatın istənilən dönəmində eləməyə hazıram. Bu işlə də bağlı ola bilər, fərdi yanaşma ilə də bağlı ola bilər. Həyatımda belə qəribə hallar çox olub. Təsəvvür edin, taksiyə minib, xidmət haqqı məndən almayanda əvvəlcə xoşum gəlməyib, sonra sürücü mənə deyib ki, “Şəhla xanım, filan vaxtı siz mənə filan yaxşılığı etmisiniz. Ayıb deyilmi mən sizdən pul alım?” Belə hallar dəfələrlə olub. Bu bir tərəfdən sözsüz ki, xoşdur. Amma digər tərəfdən də belə olan halda mən bir qədər utanıram ki, o insanları xatırlamıram. Bəlkə görünür, onların sayı bir az artıqdır. Məni üzürlü hesab eləsinlər. Kömək eləyə bilmişəmsə, nə “mutlu bana”.

 

İnsan öncə öz ayranına turş deməyi bacarmalıdır

 

– Tutu Zeynalova yazır: “Gözəl xanım”. Aynur İmran yazır ki, “bu qədər gözəl olmaq, başqa qadınlara haqsızlıqdır…” Çox maraqlı bir yanaşmadır. Daha sonra o soruşur ki, “Şəhla xanım Ailə, qadın məsələləri üzrə nazir olsaydı, ilk olraq hansı problemlərin həlli üzərində çalışardı? Ölkədəki bu problemlərinin hansı dövlətin müdaxiləsi olmadan yoluna qoyula bilməz?”, – Hicran Hüseynova ilə sizə problem yaradacaq.

– Bilər, yoxsa bilməz…

– “Bilməz” yazıb…

– Maraqlı suallardır. Təşəkkür edirəm. Xanımların komplementi də gülməlidir. Sağ olsunlar. Mən nə demək istəyirəm? Baxın, istənilən sahədə çalışan nazir, hansısa komitənin başçısı məncə öncə məsələyə çox dürüst yanaşmalıdır. Məsələn, mənim həyatımda nə vaxtsa belə bir fürsət yaransa ki, o sahənin səlahiyyəti mənə verilsin, öncə ciddi bir qiymətləndirmə eləyərəm. Öz işimlə bərabər, o sahədə olan ciddi durumu qiymətləndirərəm. İnsan öncə öz ayranına turş deməyi bacarmalıdır. Təəssüf ki, artıq bir ənənə var. Heç bir dövlət qurumu digərindən özünü pis göstərə bilməz, az fəaliyyətli göstərə bilməz. Ümumi kurs hər şeyin yaxşı tərəflərini göstərməkdir…

– Analoqsuz inkişaf…

– Ona görə də hesab edirəm ki, hər bir problemə düzgün yanaşmaq lazımdır. Düzgün yanaşmasaq, problemləri bilməsək, həqiqi rəqəmlərdən xəbərimiz olmasa, biz nəyə kömək edə bilərik ki? Hətta bu zorakılıq məsələsinə qayıdaq. Dövlət bu məsələnin həllinə kömək etməyə çalılşır. Daima deyir, daima vurğulayır. Ritorikasında daima bu məsələ var. Amma dövlətin sözün həqiqi mənasında zorakılığın miqyasından xəbəri varmı? Xeyr. Çünki onun statistikası aparılmır.

– Yoxdurmu, bizdə elə bir statistika?

– Statistika yoxdur. Bizdə qeydiyyat yoxdur. Qadın təşkilatları bir xeyli müddətdir ki, bunun qeydiyyatını aparırlar ki, ən azı miqyası müəyyənləşdirmək üçün hansısa bir statistikaya nail olmalıyıq.

– Bunu tam olaraq özünüz apara bilmirsinizmi?

– Biz necə apara bilərik? Bizə kim müraciət edir? Müraciət eləyənlərin də statistikasını apara bilərik, amma bu işdə parlel olaraq polis də qoşulmalıdır.

– Maraqlıdır. Azərbaycanda qadın zorakılığının statistikası aparılmır…

– Bəli, bütün qadınlar zorakılığa məruz qalarkən hansısa quruma bununla bağlı xəbər verir? Varmı elə bir şey? Eşitmisinizmi? Hətta döyülən qadınların böyük əksəriyyəti polisə belə müraciət eləmir.

– O zaman necə aparmaq olar?

– Elə söhbət ondan gedir ki, buna görə xüsusi bir proqram – milli proqram olmalıdır. Ona yönəlik olmalıdır. Bunun qeydiyyatı xüsusi qaydada aparılmalıdır.

– Bu məsələ ilə bağlı Vüqar Aslan da bir sual verib ki, “Son zamanlar qadınlara qarşı zorakılıq halları artıb. Toplumun qadın anlayışını dəyişməsi üçün əsas məsuliyyət dövlətin üzərinə düşür. Dövlət üzərinə düşən məsuliyyəti yerinə yetirirmi? Yetirirsə, hansı həddə nələr çatışmır?”

– Çatmayan məsələlər, ciddi qiymətləndirmədir, ciddi statistikadır, etibarlı statistikadır. Daha sonra qəbul edilən qanunların – deyək ki, düzdür çoxumuz qanunlardan danışarkən, onların

ümumiyyətlə, nə dərəcədə doğru yazılmasını da sual altına qoyuruq. Hətta fərz edək ki, qanunlar ideal yazılıb. Qadınlarla bağlı əsas iki qanun var ki, bunun biri gender bərabərliyi haqqında qanundur, 2006-cı ildə qəbul olunub. 2010-cu ildə isə zorakılıqla bağlı qəbul edilən qanundur. Bu iki qanunun da milli fəaliyyət planı yoxdur. Milli fəaliyyət planının olmaması o deməkdir ki, onun icrasının monitorinqini biz keçirə bilmirik. Monitorinqi keçirə bilmiriksə, hansı işlərin görülüb, hansılarının görülməməsini, kimlər tərəfindən, hansı dövlət qurumları tərəfindən görülüb, görülməməsini bilmirik. Ümumiyyətlə, qadınlarla bağlı, gender bərabərliyi ilə bağlı milli proqram da yoxdur.

– Siz özünüz bu proqramı hazırlayıbsınızmı?

– Bunu biz hazırlamalı deyilik. Bunu dövlət hazırlamalıdır.

 

I hissənin sonu

 

 

Strateq.az




Yuxarı Əvvələ Ana Səhifə