XƏBƏR LENTİ

25 Oktyabr 2020
24 Oktyabr 2020

Digər Xəbərlər

24 İyul 2017 - 15:44

Suriya müstəvisində iki üçlük:"Cihadçı" şimali qafqazlıların yerini putinçilər tutur - TƏHLİL

Vitali Naumkin

“Əş-Şərq əl-Əusət”

 

Suriyaya dair müzakirələr son zamanlar üç istiqamətli oxa bölündü: Cenevrə, Astana və Əmman. Amma Cenevrə hərtərəfli dialoq üçün yeganə platforma olaraq qaldı.

Eyni şəkildə, Astanada və Əmmanda keçirilən danışıqlarda əsasən hərbi və təhlükəsizlik müzakirələri aparılır. Lakin onlar ikitərəfli şərtləri və səyləri müəyyənləşdirməyə kömək edir.

Mövcud bucaq baxışında iki üçlük aydın görünür. Rusiya, Türkiyə, İran və bir çox digər iştirakçıları əhatə edən ilk qrup Astanada danışıqlar aparır. İkinci qrup – Rusiya, ABŞ və İordaniyadır. Üçlüklər bir-birini tamamlayır.

Cenevrə, Astana və Əmman təşəbbüslərinin hər biri Suriya böhranı üçün həll yolu əldə etmək baxımından bir-birini tamamlayır. Daha da diqqətli davransaq, Astana-Əmman platformaları gələcək Cenevrə danışıqlarının təməlini qoyur.

Hərbisizləşdirilən zonalar beynəlxalq vasitəçilərin köməyi ilə reallıq halına gəldi. Lakin hərbisizləşdirilən zonalar müvəqqəti həldir, çünki bütün qüvvələr Suriyanın suverenliyini və birliyini, həm də torpaqları və insanları ümumiliyini tanıyır.

Hərbisizləşdirilən zonalar müvəqqəti həll olaraq vacib olsa da, o, bir çox analitik sonradan Suriyanın bölünməsi üçün bir vasitəyə çevriləcəyi barədə sual doğurur.

Rusiya, məsələn, Şimali Qafqazdan – Çeçenistan, İnquşetiya və Dağıstandan Suriyaya böyük hərbi qrupları göndərməyə davam edir.

Mövcud məlumatlar göstərir ki, tezliklə Rusiyadan göndərilən qoşunların sayı 1000-ə çatacaq. Ən çox qüvvələr Şimali Suriyaya və Hələbə paylanacaq, həm də cənub-qərb sərhədlərində hərbisizləşdirilən zonalara yaxınlaşacaq. Çox ehtimal ki, onlar Daraa, Quneytra və Suvayda əyalətlərində düşərgə salacaqlar.

Beşinci "hərbisizləşdirilən zona”nın formalaşması üzrə Rusiya-ABŞ razılaşmasını qəbul etməməyə dair İsrail baş naziri Binyamin Netanyahunun son bəyanatları cənubdakı vəziyyəti daha da çətinləşdirə bilər. Ancaq bunun necə baş verəcəyi dəqiqliyi ilə bilinmir.

Netanyahunun sözlərinə görə, beşinci zona Suriyadakı İranlı hərbi varlığına bir bəhanə kimi xidmət edəcək.

Müharibənin gedişatına gəldikdə, İŞİD-in liderləri daha əvvəl kreditlə sahib olduqları torpaqlarını itirdi. Qəddar xilafət ümidi yaradılan ilə qurulan İŞİD-in Suriya qəsəbəsi olan Raqqanı itirməsi sarsıdıcı zərbə olacaq.

Belə bir vəziyyətdə qrupun Afrika, Avropa, Avrasiya və Cənub-Şərqi Asiyadakı dünya miqyaslı sahələrə axını gözlənilir. Hələ də bu canavarlığı qəbul etməyə hazır olanlar var.

Hətta Rusiyada da İŞİD sıralarına daxil olmaq ümidi ilə Suriyaya gedən bəzi vətəndaşların qeydə alınması cəhdləri olub. Onların bir çoxu, uşaqları ilə birlikdə, Türkiyədə həbs edilib.

Filippinin cənubundakı Mindanao adasında baş verən hadisələr orada göndərilən yerli əhaliyə sızan çeçen döyüşçülərinin olduğunu göstərir.

İŞİD-ə 80 ölkədən qatılanlar var, Rusiya s sonrakı fəlakətdən də çox narahatdır. Sözügedən ölkələrin çoxu Suriyadakı terrorçulardan imtina etməyi üstün tuturlar.

Terrorizmlə mübarizə dünya superdövlətlərdə, şübhəsiz, bir nömrəli mövzudur. Terrorçu qruplarla qarşılaşmaq səbəbinə görə Rusiya ilə birlikdə ABŞ-Fransa əməkdaşlığını başlatmaq üçün fürsət var. Buna baxmayaraq, Fransa-Rusiya-ABŞ üçlüyü qeyri-mümkündür.

ABŞ və Fransa Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasında “Əl-Qaidə”nin filialı “Əl-Nusra Cəbhəsi”nə dair razılığa gələ bilmədi.

Bütün bunlara baxmayaraq, atəşkəs rejiminə dair mexanizm təmin edilməsində bir neçə müvəffəqiyyət var. Suriyalı qaçqınlar azad edilən şəhərlərə, xüsusilə Hələbə dönməyə başladı. Rus əsgərləri şəhərdə həyatı bərpa etməkdə fəal iştirak edirlər.

Bir neçə gün əvvəl Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov bildirdi ki, yeni ABŞ-Rusiya razılaşması haqqında məlumat vermək üçün hələ çox tezdir, amma bu mümkündür.

Çoxmillətli silahlı qüvvələr hazırda Suriya ərazisində Suriya hökumətinin rəsmi tələbi və BMT-nin nəzarəti olmadan fəaliyyət göstərir. Bu xarici oyunçuların Suriyanın varlığı üçün gələcəkdə hansı planlar hazırladıqları hələ bilinmir.

Son olaraq, ən azı kürd faktoru əhəmiyyətli dərəcədə artıb. İndi "Kürd Xalqı Müdafiə Birləşmələri" (YPG) ilə qüvvətləndirən Suriya kürdləri ilə ABŞ arasında yaxınlaşma İŞİD əleyhinə mübarizə üçün mühüm komponent sayılır.

Bu əməkdaşlıq aydın şəkildə tərtib edilmiş razılaşma əsasında aparılır. Analitiklər Türkiyənin YPG-yə münasibətinin dəyişməsinin mümkünlüyünü göstərirlər. Ankara bu qrupu hələ də qrupu terror təşkilatı kimi görür.

Türkiyə baş nazirinin müavini Numan Kurtulmuş YPG-yə müharibə elan edilməyəcəyini qeyd etdi və bildirdi ki, ancaq hər hansı bir təhdidi olarsa, Türkiyə cavab vermək hüququnu özündə saxlayır.

 

Tərcümə: Strateq.az




Yuxarı Əvvələ Ana Səhifə