XƏBƏR LENTİ

30 Noyabr 2020

Digər Xəbərlər

07 Noyabr 2017 - 17:18

İRAN VƏ “HİZBULLAH” ƏLEYHİNƏ GEDİŞ:Həririnin istefası ilə Səudiyyə bir güllə ilə iki dovşan vurur - TƏHLİL

Lina Alsafin, Fərəh Nəccar

“Al-Jazeera” (Qətər)

 

Səudiyyə Ərəbistandakı son proseslər – nazirlərin və şahzadələrin vəzifədən kənarlaşdırılması və həbsi, Riyadda olan Livan baş naziri Səəd Həririnin istefası – Səudiyyə Ərəbistanının İrana qarşı regional oyunu kontekstində baş verir, – analitiklər belə deyirlər.

Həririnin istefasından bir neçə saat əvvəl Səudiyyə şahzadələri, nazirlər, iş adamları və din xadimləri vəliəhd-şahzadə Məhəmməd bin Salmanın əmri ilə həbs olunub. Sünni partiyasının rəhbəri olan Həriri istefa qərarını elan edərkən, İran və müttəfiqi “Hizbullah”ı Livana müdaxilədə ittiham edib.

 

Həririnin Səudiyyə Ərəbistanı ilə əlaqəsi

 

Həririnin Səudiyyə Ərəbistanı ilə siyasi və işgüzar əlaqələri 2005-ci ildə baş nazir vəzifəsindən istefa verdikdən bir il sonra sui-qəsdə məruz qalmış iş adamı Rafiq Həriridən başlayır.

Londondakı Hollovey Kral Universitetinin müasir Yaxın Şərq siyasəti üzrə müəllimi İbrahim Halavi deyir: "Səəd Həriri atasının işinə, səltənət boyu olan mirasına yiyə durub. Bu biznes indi həbs olunan bəzi şahzadələrlə bağlıdır”.

“Riyaddakı hökumət bir güllə ilə iki dovşan vurmaq istəyirdi, – Halavi "Əl-Cəzirə"yə deyib. – O, Həririni Riyada gətirmək və aktivlərini ələ almaq, eyni zamanda, Həririnin "birlik hökuməti"nin istefası ilə “Hizbullah”ın rahatlığını pozmağa çalışırdı".

Həririnin baş nazirliyi uzun müddət davam edən siyasi kilidlənmədən (11 ay prezident və parlament olmadan) bir il sonra başlamışdı. Hökumət “Hizbullah” və Həririnin “Gələcək Hərəkatı” daxil olmaqla, Suriya və Suriyaya əleyhdarı partiyaların milli birlik koalisiyası idi.

Ancaq bu, Səudiyyə Ərəbistanı üçün sərfəli deyildi. Xüsusilə “Hizbullah”a görə. Çünki bu partiya Rusiya və İranla birlikdə vətəndaş müharibəsində Bəşər Əsədin davamlı müttəfiqidir.

 

“Hizbullah” əleyhinə açıqlamanın arxasında nə durur?

 

Həriri İranı "iğtişaş və dağıntıda”, Livanın və digər ərəb dövlətlərinin daxili işlərinə müdaxilə etməkdə təqsirləndirib. O, “Hizbullah”ı Livandakı "İran silahı" adlandırıb: "O, dövlət içində dövlət qurub".

Sabiq baş nazirin istefa nitqindən bir neçə gün əvvəl Həriri ilə tanış olan Səudiyyə Ərəbistanının Körfəz işləri üzrə naziri Samir əl-Sübhan “tweet”ində yazmışdı: "Hizbullah” və təcavüzkarların əlləri kəsilməlidir".

"Livan Həririnin istefasından sonra əvvəlki kimi olmayacaq, – deyə o, noyabrın 6-da başqa bir “tweet”də yazıb. – O, ölkələrimizə qarşı terrorun platforması kimi istifadə edildiyini qəbul etmir, Onun liderləri seçim etməlidir: sülh və ya terrorçuluq dövləti olma…"

“Chatham House”-da Yaxın Şərq və Şimali Afrika proqramının rəhbəri Lina Xətib “Əl-Cəzirə”yə bildirib ki, Həririnin Riyadda istefa verməsi Səudiyyə Ərəbistanının artıq Livanda "İranın nüfuzunu cavabsız qoymayacağ"ına işarədir.

“Riyaddan istefa ərizəsi Saad Həririnin Səudiyyə Ərəbistanı ilə sıx əməkdaşlığını və Səudiyyə-İran rəqabətində istefasını daha çox daxili bir Livan işindən daha çox bir dövrə çevirməsi barədə mesaj göndərir".

Xətib qeyd edib ki, Həririnin “Hizbullah” nümayəndələri ilə birgə hökumətdə mövqeyi davamlı deyil. "Hökumət içərisində İranın maraqlarına qarşı çıxa bilmək əvəzinə, o bu maraqları təmin etməyə üçün getdikcə daha yaxınlaşırdı".

 

Livan hökumətinin aqibəti necə olacaq?

 

Televiziya çıxışında “Hizbullah” lideri Həsən Nəsrullah İranın müdaxiləsi iddialarını rədd edib və qərarın Səudiyyə ağalarından gəldiyini söyləyib.

Həririnin istefasını nəzərə alaraq, mövcud milli birliyin hökuməti, yəqin ki, iflas edəcək və ölkəni siyasi vakuumun qeyri-müəyyən bir dövrü ilə qarşı-qarşıya qoyacaq. Ölkənin ən güclü siyasi partiyalarından biri olan “Hizbullah” isə hələ də regionda İranın maraqlarını həyata keçirmək üçün bir vasitədir.

Siyasətçi və “Global Policy Advisors”-un (“Qlobal Siyasət Məsləhətçiləri”) direktoru Firas Məqsəd "Əl-Cəzirə"yə bildirib ki, Livanda hakimiyyət dominionu sayılan “Hizbullah” Suriyadakı müharibə ilə daha çox diqqət mərkəzində qalacaq. "Ağlabatan ssenari budur ki, Livanda Həririnin “Gələcək Hərəkatı”nın razılığı olmadan yeni bir kabinet qurulmayacaq.

Səudiyyə Ərəbistanının "Livanda əhəmiyyətli təsir" olduğuna dair şübhə olsa da, Riyadın xeyrinə olan daxili amillər var. Həriri hökuməti “Hizbullah”ın Suriya, Yəmən və İraqdakı hərbi iştirakı, Səudiyyə Ərəbistanına qarşı müntəzəm şifahi hücumları və Livan hökumətinin Əsədlə diplomatik əlaqələri bərpa etmək üçün son təzyiqləri daxil olmaqla, “Hizbullah”ın fəaliyyəti üçün siyasi örtük təmin edirdi".

 

Regional üstünlük kimdədir?

 

Son bir neçə ildə İranın bölgədə təsiri, xüsusilə İŞİD genişləndirilməsi və təsirinin məhdudlaşdırılması kontekstində əhəmiyyətli dərəcədə artıb. İraqda İranın dəstəklədiyi şiə milisləri ölkənin ikinci və daha güclü ordusudur.

Yəməndə Səudiyyə Ərəbistanı və dəstəklədiyi mərkəzi hökumətə qarşı mübarizə aparan “iranlı” husi üsyançılar əleyhinə 2015-ci ilin martından etibarən başlayan müharibə dalana dirənib.

Beynəlxalq Böhran Qrupunun İran üzrə eksperti Əli Vaiz "Əl-Cəzirə"yə deyib: "Səudilər açıq şəkildə regionda İranla rəqabəti artırırlar. İran regional təsir rəqabətində üstünlüyə malikdir, lakin ərəblər Tramp administrasiyasının köməyi ilə balansı öz xeyrinə dəyişəcəklərinə ümid edirlər".

Halavinin fikrincə, ABŞ-ın “Hizbullah”a təzyiqini artırma cəhdi buna sübutdur. "ABŞ “Hizbullah”ın yüksək səviyyəli tərəfdaşlarını, onu maliyyələşdirənləri son sanksiya dalğası ilə iflic etməyə və quruma təzyiq göstərməyə çalışır".

 

Tərcümə: Strateq.az