XƏBƏR LENTİ

10 Mart 2021

Digər Xəbərlər

22 May 2017 - 21:20

Əvəz Zeynallı saytlarla bağlı keçirdiyi sorğunu yekunlaşdırdı –Siyahıdakı ilk 30-luqda kimlər var? - ARAŞDIRMA

Əvəz ZEYNALLI

“Xural” qəzetinin baş redaktoru

 

Niyə saytlar haqqında sorğu?

 

Uzun zamandır başladığımız önəmli bir araşdırma-sorğuya artıq yekun vurma zamanı gəlib çatdı. Bir neçə aydır davam edən bəzən yorucu, bəzən də çox maraqlı sorğu bitdi. Bizim üçün təxminən Azərbaycan elektron dünyasının, sayt aləminin şəkli-şəmali müəyyən olundu.

Məlum olduğu kimi, ölkənin media sahəsi ən mürəkkəb və ziddiyyətli dövrünü yaşayır. Müstəqil medianın sərhədlərinin gündən-günə daraldılması prosesi alıb başını, gedir. Ədalət naminə qeyd olunmalıdır ki, bu proses – mətbuat azadlığının məhdudlaşdırılması prosesi bütün dünyada, hətta demokratik ölkələrdə də inanılmaz vüsət alıb, amma ölkəmiz bu sahədə demokratik ölkələri belə, ötüb keçən bir sürət yaxalamaqdadır. Nə qədər inanıb-inanmamağımızdan asılı olmayaraq, “Sərhədsiz Reportyorlar”ın son araşdırması bu “sürət”imizi göstərir – biz media azadlığı indeksinə görə, dünyada 180 ölkənin içində 162-ci yerdə qərarlaşırıq. Ölkəmizdə media azadlığı sürətlə bitir və ölür…

Hələ elektron mediaya əl qatmazdan xeyli əvvəl Azərbaycan hakimiyyəti yazılı medianı nizama salmağa başladı. Bu, çox mürəkkəb və ağır bir proses oldu. Səbəbləri var. Bir neçə il bundan əvvələ qədər Azərbaycanda çox güclü ənənələri olan müstəqil media nümunələri vardı və 1990-cı illərin sərbəstliyinin verdiyi ab-hava ilə bu müstəqil media nümunələrinin sayı həddindən artıq çox idi. 1990-cı illərin ortalarında 300 min tirajlıq qəzetlərimiz vardı. İllər keçdi, bu qəzetlərin tirajı 50.000-100.000 arasında dəyişdi və belə nümunələrin sayı xeyli çoxaldı. 1990-cı illərin ortalarında 35-40.000 tirajlıq qəzetlər normal fəaliyyət göstərirdi və tirajın azlığından şikayət edirdik.

1998-ci ildə senzura ləğv olunandan sonra yazılı mətbuatın qara günləri başladı. Ən müxtəlif metodlardan istifadə edərək qəzetlərin əvvəlcə redaktorları, sonra kollektivləri, nəhayət, tirajları ələ keçirilməyə başlanıldı. Azərbaycan mətbuatı çox qara səhifələr keçdi – əvvəlcə jurnalistlər oğurlandı, onlara hədə-qorxular gəlindi, küçələrdə döyüldü, qorxuduldu. Sonra həbslər dalğası gəldi – sözə qulaq asmayanlar, ipə-sapa yatmayanlar həbs olunmağa başladı. Bu da nəticə vermədi. Həbslər, hədə-qorxular, sillə-təpiklər qələm əhlini qorxutmadı, əksinə, onların sıralarını daha da gücləndirdi. Vəziyyəti başqa cür dəyərləndirmək lazım idi.

Yazıya dəxli olan haşiyə:

Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu Mustafa Kamal Atatürk azad medianın dəstəkçisi olub, amma hər quruluşda olduğu kimi, onun da müxtəlif zamanlarda azad media ilə başı dərddə olub. Türkiyə Cümhuriyyətinin ilk illərində bir jurnalist Atatürkü çox tənqid edir. Hətta təhqirə varacaq dərəcədə. Bir-iki-üç, durum dəyişir, Atatürkün ətrafı Paşanın bundan narahat olduğunu hiss edirlər. Dərhal “yıxım ekibi” hərəkətə keçir. Mustafa Kamal Paşa öyrənir ki, jurnalistə qarşı tədbirlər hazırlanır. Adətən, bu işlərlə məşğul olan “Kılıç Əli”ni yanına çağırır və qətiyyən jurnalistə qarşı güc tətbiq etməməyi tapşırır. Sərtlik yanlısı “Kılıç Əli” bu dəfə başqa cür düşünür: “Rahatsız olmayın, Paşam, məsələ bu dəfə tamam başqa cür həllini tapacaq.” Aradan bir neçə müddət keçir. Atatürk ölkə qurur, Cümhuriyyət yaradır, Xilafəti ortadan qaldırır, Səltənəti padşahların başına uçurur və bu hadisə bir müddət unudulur. Bir müddətdən sonra Mustafa Kamal Paşa “Kılıç Əli”ni çağırır və ömrünü-gününü zəhər edən jurnalist haqqında soruşur. “Paşam, əvvəlcə jurnalistlə dost oldum, sonra bu dostluqdan istifadə edərək onun bütün problemlərini həll etdim, nəhayət, adamı sərvət sahibi etdim. İndi artıq o, itirəcəyi çox şeylərinin olduğunu bilir və öz işləri ilə məşğuldur…” – deyir “Kılıç Əli”…

 

Nədən 32-33 sayt?

 

Bax belə. Nəhayət, Azərbaycan hakimiyyəti də bu gerçəyi anladı və Azərbaycan jurnalistlərini yavaş-yavaş müxtəlif vəd və mükafatlarla səflərini dəyişdirməyə vadar etdi. Və… Azərbaycanın qələm adamları jurnalistlikdən yavaş-yavaş oliqarxlaşmağa doğru yol aldılar. Onlar pul qazanmağa başları qarışarkən, peşənin bütün prinsipləri sıradan çıxdı. Bir-birinin ardınca yazılı media qurumları sıradan çıxarıldı.

Mövzumuz elektron media qurumları olduğu üçün yazılı mətbuatın sıradan çıxarılması mexanizmini burada dayandırırıq. O haqda zaman-zaman danışmışıq və hələ çox danışmalı sözlərimiz də var. Yazılı mətbuatın sıradan çıxarılması, onlayn medianın yolunu açdı. Hakimiyyət yazılı medianı cilovlamaq üçün KİVDF-ni yaratdı və 32 qəzetə özünün məsləhət bildiyi məbləğdə maddi yardımlar ayırdı. Bu, bir tərəfdən medianın satın alınıb bitirilməsi kimi dəyərləndirilsə də, o biri tərəfdən medianın iqtisadi bazasının gücləndirilməsi kimi qiymətləndirildi. Artıq ölkənin tam nəzarətdə olan yazılı mediası həm də bu yolla eyni xəttə gətirildi. Əvvəllər bəzi müstəqil kimi görünməyə cəhd edən qəzetlərə maddi yardım verilsə də, sonradan bu da ortadan qaldırıldı və hakimiyyətin yaratdığı KİVDF-nin maddi yardımları 32 qəzetlə məhdudlaşdırıldı. İndi artıq KİVDF-nin müsabiqələrində bu 32-33 qəzetdən başqa kimsə iştirak etmir, heç onu ağlının ucundan da keçirmir…

Saytlar haqqında sorğu ideyası da buradan yarandı. Son zamanlar – yazılı mətbuatla heç bir məsələ qalmadığından, bir növ, gözdən-könüldən uzaq qalan elektron mediaya hakimiyyətin diqqəti artıb. Həm ucuz, həm də yazılı mətbuata nisbətən daha problemsiz olan elektron media resursları indi gündəmin zirvəsini tutub. Hər gün yaranan saytlar, onlarla internet resursunu nəzarətdə saxlamaq asan deyil. Məhz bu məqamda hakimiyyətin media siyasətini müəyyənləşdirənlər indi də saytların maliyyələşdirilməsi məsələsini gündəmə gətiriblər. Təxminən KİVDF-nin quruluşundakı yol xəritəsi izlənəcək görünən odur ki… Təxminən yazılı mediaya ayrılan məbləğdə (üç aşağı, beş yuxarı) pul ayrılacaq və o maddi resurs "maddi yardım" adı ilə təxminən 32-33 sayt arasında bölünəcək. Qalanları ilə də başqa dildə danışılacaq. Üfüqdə görünən odur. Ki, danışılmağa da başlanılıb…

Hakimiyyətin media siyasətini anlamaq üçün Azərbaycanda dahi olmağa gərək yoxdur. Təxminən bütün ağıllı adamlar prosesin haradan gəlib haraya getdiyini bilirlər. Bilirlər, amma bəzi məqamları da aydınlığa qovuşdurmaq bizdən heç nə aparmır. Bax, bu maraqlı və maraqlı olduğu qədər də mürəkkəb proses belə yarandı.

İlk əvvəl təxminən ictimai rəyə müəyyən dərəcədə təsir göstərən saytların siyahısını tutduq. Təxminən 35 sayt adı yazdıq. Amma gün keçdikcə yadımızdan çıxan, unudulan digər saytların olduğunu gördük. Təbii ki, bu ölkədə yüzlərlə saytın olduğunu bilirdik, amma bunları müəyyən etməyin yolu var idi axı, onu axtarıb tapmaq lazım idi. Qərarlaşdırdıq ki, ölkənin sayılıb-seçilən ictimai-siyasi xadimlərinin, media əhlinin və media mütəxəssislərinin arasında bir sorğu keçirək. Sonra da verilən səslərə görə, düzümü quraq. Vəssalam. Bu da olsun ölkədəki saytların sıralaması.

 

Kimlər sorğuda iştirak etdilər?

 

Sorğunu iki mərhələli keçirdik. İlk olaraq təxminən 125 adama sorğu göndərdik. Media mütəxəssislərinə, tanınmış reportyorlara, ictimai-siyasi xadimlərə, dövlət qurumlarının mətbuat xidmətlərinin rəhbərlərinə, partiya rəhbərliyinə daxil olan şəxslərə və partiya sədrlərinə və b. Ayrıca facebook səhifəmdə sorğu ilə sosial şəbəkə iştirakçılarına müraciət etdim və nəticəni 125 adamdan gələcək nəticələrə əlavə etməyi planlaşdırdım. Çünki ictimai-siyasi çevrənin bəzi oturuşmuş qaydaları var. Hər kəs özünə yaxın saytların adlarını yazır. Bu, peşəkar olmamaqla birlikdə, həm də təbiidir. Heç kimə hansısa saytın adını yazmağı diktə etmək, ya da tövsiyə vermək olmaz. Əlavə olaraq, sorğu üçün müraciət etdiyimiz adamlar hər təbəqəyə mənsub idilər.

Yəni ictimai-siyasi çevrənin göndərdiyi sorğunun ədalətlilik əmsalı aşağı olsa da, onu facebookun qaynar gündəmi tarazlayacaqdı. Elə də oldu. Həm isti, tərəfli və rahat otaqlardan gələn nəticələr, həm də sosial şəbəkələrin radikal və qaynar gündəmi ortaya çox maraqlı mənzərələrin çıxmasına səbəb oldu.

Mənim əsas düşüncəm ölkənin ilk 32-33 saytının müəyyənləşməsi idi. Yəni qollarımızı 32-33 sayt üçün çırmalamışdıq. Amma gəl gör ki, cavablar fikirlərimizi dəyişdirdi. Madam Azərbaycanın tanınmış və saytlardan başı çıxan adamlarının siyahılarında ən müxtəlif saytların adları var, nədən bu saytların hamısını geniş ictimaiyyətə təqdim etməyək? Ona görə də ilkin sıralamada ilk 32-liyi müəyyənləşdirəndən sonra qalan saytları da aldıqları səslərə görə siyahılandırdıq.

 

Ölkədə neçə sayt var?

 

Müraciət etdiyimiz 125 adamdan 65 nəfəri sorğumuza cavab verdi. Facebook sorğumuza görə isə 110 nəfər səsvermə-sorğuda iştirak etdi. Bütün təbəqələrdən nümayəndələrin iştirakı hamının verdiyi səslərə hörmət etmək anlayışı yaratmalıdır və elə də etdik. Hər kəsin düşünərək yazdığı saytların adlarını 3 kateqoriyada təsnifləndirdik. İlk qrup “İlk 34 sayt” oldu. İkinci qrup “Sorğuda səs alan 64 sayt” başlığı altında, üçüncü qrup da “Sorğuda adı 1 dəfə çəkilən 68 sayt” oldu. Maraqlıdır ki, "facebook"dan tutmuş "youtube"yə qədər adlar çəkilib. Məsələn, 7 səslə "facebook" 51-ci, 1 səslə "youtube" – dünyanın ən məşhur şəbəkəsi bizim sorğunun sonuncusu – 166-cısı olub.

Təbii ki, Azərbaycanda həddindən çox sayt var və təbii ki, bunların hamısını yalnız əlaqədar qurumlar təsnifləndirə bilər. O da artıq sorğu deyil və biz çətin olan bu işi görərkən, heç də hər şeyin bizim dediyimiz kimi olduğunu iddia etmirik. Amma bir şey bilinməlidir ki, mümkün qədər çalışıb ortaya təxmini də olsa, bir sıyahı çıxara bilmişik. Yəni Azərbaycan ictimai fikrində iştirak edən şəxslərin ortaya qoyduqları siyahıdır bu. Bizə yalnız onları aldıqları səsə görə düzüb böyük oxucu kütləsinin qarşısına çıxarmaq qalır.

 

Kim hansı meyarı əsas götürdü?

 

Biz sorğu üçün konkret meyarlar qoymuşduq. Təxminən fevralın ortalarında göndərilən sorğu mətnində yazmışdıq: “Xahiş edirik, Azərbaycan mətbuatında özünün ayrıca yeri olan, peşəkarlıq qaydalarına və peşə etikasının gözlənilməsinə riayət edən, ictimai rəyə təsir göstərən ilk 30 saytın adını ardıcıllıqla yazasınız. 30 sayt yazmaq çətinlik törədirsə və ya buna vaxtınız yoxdursa, eyni prinsiplərə uymaqla heç olmasa, 15 saytın adını zəhmət olmasa, bildirin. Biz tam ədalətli qaydalarla tanınmış insanların arasında sorğu keçirərək, ictimai rəyə təsiri olan ilk 30 saytın adlarını müəyyənləşdirmək istəyirik ki, Azərbaycan mediasının durumunu daha yaxından və real olaraq ortaya qoya bilək. Əvvəlcədən təşəkkür edirik. Nəticə geniş ictimaiyyətə elan ediləcək.”

Bu, yetərli olmaya bilərdi, təbii ki. Sorğuya cavab verən həmkarlarımız da müxtəlif kriteriyalar təklif edirdilər. Məsələn, "Strateq.az" saytının baş redaktoru Elxan Şükürlü cavabla birlikdə bu kriteriyaları da göndərmişdi: “1. Saytın toxunduğu mövzuların ölkənin və beynəlxalq aləmin əsas problemlərini nə dərəcədə əhatə etməsi və necə əks etdirməsi, yəni oxucunu məlumatlandırma və maarifləndirmə imkanları; 2. Saytın gün ərzində özünün istehsal etdiyi materialların sayı və bu materialların işlənmə səviyyəsi – keyfiyyəti; 3. Saytdakı materialların sutka ərzində yayım intensivliyi.”

Sorğu göndərilsə də, iştirak eyməyən “Bizim yol” qəzetinin baş redaktoru Bahəddin Həzi isə belə cavab vermişdi: “Sizdən xahiş edəcəm ki, mənim sorğuda iştirak etməməyimə anlayışla yanaşasınız. İçi biz qarışıq azad media yoxdur, yaradıcılıq azadlığı olmayan yerdə hansı peşəkarlıqdan danışa bilərik? Mən özüm də hələ ki öz yaradıcılıq və təşkilatçılıq potensialıma uyğun olan, xəyalımdakı saytı yaratmamışamsa, başqa saytlara qiymət vermək haqqım yoxdur. Xahiş edirəm, məni məzur görəsiniz.”

Ya da məsələn, “Ayna-Zerkalo” qəzetlərinin baş redaktoru Elçin Şıxlının cavabı çox manidardır: “Azərbaycanda ictimai rəyə təsir edə biləcək bircə sayt belə tanımıram.”

Digər çoxlu təkliflər də vardı. Amma Azərbaycan reallığı, həm də qoyduğumuz konkret “ilk 30” sayt adının yazılması özü hər şeyi ortaya çıxardı. Biri olanda o biri olmaya bilərdi və bu, Azərbaycan mətbuatında qayət normal idi. Bu qədər basqının, bu qədər təzyiqin içində biz dünya standartı tələb edirdik, təbii ki, sorğuya qatılanın da öz maraqları və tələbləri var. Ona görə də siyahıda bəzən peşəkarlığa əməl etməyən saytların da adlarının yazılması təbiidir. Bu, Azərbaycan reallığıdır və normal qarşılamaq lazım.

Kimlərin hansı saytların adlarını yazdığı da maraqlı mənzərələr sərir gözlər önünə. Təbii ki, iştirakçıların da tələblərini nəzərə alaraq, konfidensiallığı qoruyur və kimin hansı sayta səs verdiyini açıqlamırıq. Amma daha dərin bir araşdırma, əslində mənzərənin necə olduğunu tam gözlər önünə sərir. Bu da ayrı bir araşdırmanın mövzusudur.

Məhz sadaladığım səbəblərdən sorğuda müxtəlif kriteriyalar hakim olub. Belə deyək, hər sorğuda iştirak edənin öz kriteriyası olub və bu və ya digər formada Azərbaycan ictimaiyyətinə təsir göstərən saytların adları məlum olub. Məsələn, agentliklər klassik mənada sayt olmasalar da, sorğuda önə çıxanlardan olublar. Tutaq ki, həmən-həmən hər siyahıda adı çəkilən agentliklər siyahının ön yerlərində özlərinin yerlərini tutublar.

Maraqlıdır ki, hamı tələb olunan 30 saytın adını yazmadı cavablarda. Elə iştirakçı oldu ki, 33-35 sayt adı yazdı, eləsi oldu ki, yalnız 3, ya da 5 adla kifayətləndi. Hərə özünün baxış bucağından “gündəmə təsir göstərən” və “ictimai fikri formalaşdıran” “peşəkar”saytların adlarını təqdim etdi.

Yazıya zəruri haşiyə:

“Sancaq” dediyimiz klassik mənada sayt deyil, “Azərbaycan saatı” da, “Qaynar Qazan” da, "Turan TV" də. Amma sorğuda ciddi səs toplayıblar. Xural.com bu gün obyektiv və subyektiv səbəblərdən tam gücü ilə işləyən sayt deyil, amma ciddi səs aldı. “Qaynar Qazan”la birləşincə, ilk 10-luğa çıxdı. Mən bilmirəm, peşəkarlıq baxımından bunu normal qiymətləndirmək olarmı, amma onlarla adamın sorğusunda çəkilən adların düzümünə də müdaxilə etmək istəmədim. O qədər verilən səsləri kənara qoymaq insanların iradəsinə hörmətsizlik olardı və nəticənin bu cür ola biləcəyini təxmin etsəydim, bəlkə də xural.com-un adını sorğuya daxil etməzdim. O, ayrı məsələdir ki, belə olduğu təqdirdə də ədalət tərəzisi pozulur. 16 illik fəaliyyətimizi də yox hesab etmək olmaz. Onsuz da rəsmi hakimiyyət bizi yox etmək üçün əlindən gələni etdi və etməkdədir…

Doğrudur, özlərinin sayt rəhbərləri olmasını əsas gətirib sorğuda iştirak etməkdən imtina edənlərlə yanaşı, özlərinin saytlarından başqa bir sayt tanımadıqlarını bildirənlər, ya da ilk olaraq öz saytlarının adlarını yazan həmkarlarımız da oldu. Ancaq nə olursa olsun, bir ictimai iradə ortalığa qoyuldu ki, buna hörmət etməmək olmaz. Oxucu etibarlıdır. O, media uğrunda yorulmadan vuruşan, savaşan, mübarizə aparan adamların – redaktorların yanındadır. Bəzən gündəmdə olan saytlarla yanaşı, redaktorunun mübarizəsinə, adına, savaşına görə də reytinq müəyyənləşdirir, müəyyənləşdirə bilir. Bu sorğuda bunu əyani gördüm. Oxucu hakimiyyətin sonsuz himayəsi ilə gündəm formalaşdıranlarla birlikdə, heç bir yerdən dəstək almayan, əksinə, ömrü çətinlikdə keçən saytları da qiymətləndirə bilib. Ədalət tərəzisini pozmayıb. Hamıya öz yerini göstərə bilib.

 

Sorğuda önə çıxan ilk 34 sayt:

 

  1. 1. Azadliq.org – 81
  2. 2. Meydan.tv – 79
  3. 3. Azadlıq.info – 71
  4. 4. Musavat.com – 62
  5. 5. Strateq.az – 57
  6. 6. Apa.az – 49
  7. 7. Azpolitika.info – 43
  8. 8. Lent.az – 39
  9. 9. Xural.com (Qaynar Qazan) – 38
  10. 10. Moderator.az – 37
  11. 11. Qafqazinfo.az – 35
  12. 12. Modern.az – 30
  13. 13. Bastainfo.com – 27
  14. 14. Bizimyol.info – 27
  15. 15. Trend.az – 24
  16. 16. Virtualaz.org – 24
  17. 17. Report.az – 23
  18. 18. Turan.az – 23
  19. 19. Contact.az – 22
  20. 20. Haqqin.az – 22
  21. 21. Amerikanin sesi.org – 19
  22. 22. Publika.az – 19
  23. 23. BBC-Azerbaycan – 17
  24. 24. Olke.az – 17
  25. 25. Sancaq – 17
  26. 26. Azvision.az – 16
  27. 27. Arqument.az – 15
  28. 28. Kanal13.az 15
  29. 29. Bakıpost.az – 14
  30. 30. Mia.az – 14
  31. 31. Axar.az – 13
  32. 32. Azertac.az – 13
  33. 33. Qaynarinfo.az – 13
  34. 34. Turan TV – 13

Ona görə 34 ki, biz zatən 32-33 saytın adını müəyyənləşdirmək üçün yola çıxmışdıq. Amma görəndə ki, son 4 sayt eyni səs toplayıb, hamısını siyahıya daxil etməyin ən doğru olduğunu müəyyən etdik. Səs eynidirsə, o zaman əlifba sırası köməyimizə gəldi və son 4 saytın 4-ü də siyahıya daxil eidldi.

 

Sorğuda səs yığan sonrakı 64 sayt:

İlk 34 sayt müəyyənləşdiriləndən sonra da siyahının çox maraqlı olduğunu düşünüb 1 səsdən çox səs alanları təsnifatlandırdıq. 64 sayt 2-dən 12-yə qədər səs ala bilib.

  1. (35) Milli.az – 12
  2. (36) Ps-nota.com 12
  3. (37) Yenicag.az – 12
  4. (38) Abzas.net – 11
  5. (39) Sputnik.az – 10
  6. (40) Azerbaycansaati.tv – 9
  7. (41) Gununsesi.info – 9
  8. (42) Pia.az – 9
  9. (43) Avropa.info – 8
  10. (44) Day.az – 8
  11. (45) Fins.az – 8
  12. (46) İstiqlal.az – 8
  13. (47) 24 saat.org – 8
  14. (48) Oxu.az – 8
  15. (49) Toplumtv.com – 8
  16. (50) Turkustan.info – 8
  17. (51) Facebook.com – 7
  18. (52) Politika.az – 7
  19. (53) Reytinq.az – 7
  20. (54) Azadsoz.info – 6
  21. (55) Azinforum.az – 6
  22. (56) 1news.az – 6
  23. (57) Cebhe.info – 6
  24. (58) Xeber365.com – 6
  25. (59) Aktual.az – 5
  26. (60) Azxeber.com – 5
  27. (61) Aznews.az – 5
  28. (62) Marja.az – 5
  29. (63) Minval.az – 5
  30. (64) A24.az – 4
  31. (65) Ayna.az – 4
  32. (66) Deyerler.org – 4
  33. (67) Hürriyyət – 4
  34. (68) Sozcu.az – 4
  35. (69) 7news.az – 4
  36. (70) Ann.az – 3
  37. (71) Azadinforum.az – 3
  38. (72) Banker.az – 3
  39. (73) Faktxeber.com – 3
  40. (74) Hamamtimes – 3
  41. (75) Xeberdar.net – 3
  42. (76) Kaspi.az – 3
  43. (77) Kultura.az – 3
  44. (78) Sia.az – 3
  45. (79) Teleqraf.com – 3
  46. (80) Unikal.org – 3
  47. (81) Vesti.az – 3
  48. (82) Veteninfo.az – 3
  49. (83) Axsham.az – 2
  50. (84) Anaxeber.az – 2
  51. (85) Apasport.az -2
  52. (86) Avtosfer.az – 2
  53. (87) Hafta.az – 2
  54. (88) İnter.az – 2
  55. (89) Kulis.az – 2
  56. (90) Qol.az – 2
  57. (91) Medianews.az – 2
  58. (92) Milletim.info – 2
  59. (93) Sherg.az – 2
  60. (94) Teref.info – 2
  61. (95) Tezadlar.az – 2
  62. (96) Tia.az – 2
  63. (97) Turaninfo.az – 2
  64. (98) Xezerxeber.az – 2

Adı 1 dəfə çəkilən 68 sayt:

Nəhayət, cəmi bir dəfə adı çəkilən saytlar da var ki, onların sayı 68-dir.

  1. (99) Agxeber.com
  2. (100) Aktor.az
  3. (101) Anspress.com
  4. (102) Anv.az
  5. (103) Apa.tv
  6. (104) Atv.az
  7. (105) Azadfikir.org
  8. (106) Azadqadin.az
  9. (107) Azerinfo.az
  10. (108) Aztoday.az
  11. (109) Az TV
  12. (110) Baki-xeber.com
  13. (111) Baku.ws
  14. (112) Banco.az
  15. (113) Birlik.az
  16. (114) Boyukturk.net
  17. (115) Butov.az
  18. (116) Cazibe.info
  19. (117) Conflict.az
  20. (118) Cumhuriyyet.az
  21. (119) Dia.az
  22. (120) Din.gov.az
  23. (121) Diskurs.az
  24. (122) Dtx.gov.az
  25. (123) Dw. com
  26. (124) Editor.az
  27. (125) Edu.gov.az
  28. (126) Ekspress.az
  29. (127) Euronews.com
  30. (128) Femida.az
  31. (129) Fhn.gov.az
  32. (130) Fia.az
  33. (131) Genprosecutor.gov.az
  34. (132) Google.az
  35. (133) Gozetci
  36. (134) Gunaz.tv
  37. (135) Xeber.info
  38. (136) Xeberle.com
  39. (137) Xeberlent.az
  40. (138) Xeberler.az
  41. (139) Xeberoxu.com
  42. (140) Xebertv.az
  43. (141) Istipress.com
  44. (142) Jam.az
  45. (143) Jam-news.net
  46. (144) Korrespondent.az
  47. (145) Qadinlar.biz
  48. (146) Qadın.net
  49. (147) Qaziler.az
  50. (148) Qoroskop
  51. (149) Lider TV
  52. (150) Metbuat.az
  53. (151) Miq.az
  54. (152) 1905.az
  55. (153) Mir.az
  56. (154) News.az
  57. (155) Newstimes.az
  58. (156) Olaylar.az
  59. (157) Pressday.az
  60. (158) Sabahinfo.az
  61. (159) Salamnews.org
  62. (160) Sizinyol.com
  63. (161) Sonxeber.az
  64. (162) Space TV
  65. (163) Uluyol.info
  66. (164) 365.az
  67. (165) Via.az
  68. (166) Youtube.com

Bu saytların adları isə cəmi bircə dəfə çəkilib. Bütün hallarda isə mətbuatı bilən, mətbuatla dərindən əlaqəsi olan, təxminən 175 nəfər arasında keçirilən sorğunun nəticələri, həm də Azərbaycan elektron dünyasının problemlərini, Azərbaycanda daha çox hansı saytlara baxıldığını ortaya qoyur.

Nəticə:

Dövlət təkcə bir neçə saytı müəyyənləşdirib onlara maddi imkanlar təmin etməməlidir. Siyahıdan görünür ki, indiyə qədər aparılan mətbu siyasət özünü doğrultmayıb. Niyə? Ona görə ki, KİVDF-nin siyahısından maliyyələşən və indiyə qədər təxminən 100 milyon manat pul yeyən qəzetlərin heç birinin – “Yeni Müsavat”, “Azadlıq” və “Bizim yol” qəzetləri istisna olmaqla – saytı ictimai rəyə təsir göstərən saytların arasında yer almır. Amma göstərilən yardım qəzetə göstərilməklə birlikdə, bütün həmin qəzetlərin saytları var. Deməli, medianın inkişafı üçün nəzərdə tutulan bütün addımlar atılmayıb.

Saytlarda da həmin tərəfgirlik siyasəti izlənməməlidir. Hökumət və onun mətbuat siyasətini əlində tutan adamlar, ictimai rəyə təsir göstərən bu siyahıya qulaq verməlidir. Verilən səslər şərtidir, şərti ola bilər, amma ortada olanlar da bu saytlardır. Məsələ həqiqətən ölkənin informasiya təhlükəsizliyidirsə, KİVDF-də yürüdülən siyasət kökündən dəyişdirilməlidir – necə deyərlər, “sil başdan”! Yox, “köhnə hamam köhnə tas” məsələsi olacaqsa, o zaman heç bu siyahıya baxmağın belə lüzumu yoxdur.

Sorğuya başlayanda “azadliq.org”, “azadliq.info”, “meydan.tv”, “Azərbaycan saatı” və “Turan TV”-yə qarşı qadağalar qoyulmamışdı. Prosesin sonuna yaxınlaşanda qoyulan qadağalar isə sorğunun nəticələrinə heç bir təsir göstərmədi. Düşünürəm ki, qadağalar bir müddət əvvəl qoyulsaydı, adı çəkilən media qurumları daha çox səs toplayacaqlardı. Bu da özlüyündə ortaya acı gerçəkləri çıxarır.

Birincisi, Azərbaycan insanı hansı media qurumunun harada yerləşməsindən asılı olmayaraq, onu ciddi və tənqidi materialla təmin edən media qurumunu seçir. O baxımdan, ölkədən kənarda yerləşən “azadliq.org”, “azadliq.info”, “meydan.tv”, “Azərbaycan saatı” və “Turan TV” saytlarına girişi məhdudlaşdırmaq çıxış yolu deyil. Çıxış yolu medianın yolunu açmaq və onun yolundakı bütün əngəlləri ortadan qaldırıb bərabər şərtlər yaratmaqdır. Əks halda, bu gedişin sonu yoxdur, görünmür.

Nəticə etibarilə Azərbaycan hakimiyyəti kənardan gələn təsirlərə çox qulaq vermək istəmirsə, onu anlamaq bəlkə də mümkün olar. Yalnız o şərtlə ki, daxili şərtləri normaya salmaqla müstəqil medianın meydana çıxmasına rəvac vermək. Bu baxımdan, iki aya yaxın davam edən bu çalışmanın nəticələrinə qulaq vermək lazımdır. Heç kim kənardan gəlib bizə yeni media yaratmayacaq. Bunu biz özümüz edəcəyik. Yaxşı olar ki, hakimiyyət bu işdə bizim – 4-cü hakimiyyətin yanında olsun.

Olmasa nə olacaq? Olmasa, bunu medianın özü edəcək. Çünki bəşər tarixində medianın yolunu bağlayan, onu qadağalarla sonuna qədər susduran, ərzaq mallarındakı kimi medianı tamamilə nəzarətə götürüb monopoliyaya alan ikinci bir nümunə yoxdur. Biz nə Stalindən, nə də Hitlerdən güclü olası deyilik. Stalin haqqında bir hərf səhvi edən redaksiyanın hamısını güllələmək olar, bütün qəzet nüsxələrini toplamaq olar, hətta şahidlərin hamısını öldürmək olar, amma aradan 60-70 il keçir və toz basmış arxivlərin qaranlığından çıxan kibrit qutusu boyda bir qəzet parçası gümdəmi dəyişib bütün yaradılan miflərin altını üstünə gətirir. O baxımdan, sorğumuz dəyişimə rəvac verməlidir, qadağaların yerləşməsinə yox.

 

Son olaraq…

 

Sorğuda iştirak etməyən 3 rəyi oxucuların diqqətinə təqdim etmək istəyirəm. Onların rəyi həm də bugünkü media cameəsinin problemlərini özündə əks etdirir.

Tanınmış jurnalist Xaliq Bahadır:

Çox sayğılı Əvəz bəy, məni qınamayın, Peşəkarlıq, Etika baxımından seçilən, Gerçək, Demokratik jurnalistika prinsiplərinə sonadək bağlı qalan sayt tanımıram. Sözü gedən nədənlərlə bağlı bir çox saytla biryolluq üzülüşmüşəm, Xaliq Bahadırın ayrıca eqosuna görə yox, onların, qısaca desək, Demokratik Jurnalistika prinsiplərini ayaqlamalarına görə. Özü də bu üzülüşmələr birdən-birə yox, ortaya çıxan hansısa faktlarla bağlı olub. Məni düzgün anlamağınız üçün bildirirəm: mən “Azadlıq” qəzetində işləyəndə mənə qarşı yazılan ən kəskin yazıların belə çap olunmasına çalışmışam. Mənim prinsipim Demokratik Jurnalistika prinsipidir: doğru-düzgünlük olmalıdır, ələşdiridən (tənqiddən) qıraq kimsə olmamalıdır. Bəlkə də, bizdə burada göstərilən prinsiplərə uyğun sayt (saytlar) var, mən tanımıram, belədirsə o sayt yiyələrindən məni bağışlamalarını diləyirəm. Ölkəmin sağlam gələcəyi üçün çox istərdim ölkəmdə demokratik jurnalistika prinsipləri geniş yayılmış olsun. Sayıb sorğu göndərdiyinizə görə sağ olun.”

Böyük Azərbaycan Partiyasının sədri Elşad Musayev:

Əziz Əvəz Zeynallı, senzura rolunu oynayan Mətbuat Şurasının at oynatdığı, müstəqil mətbuatın qanına qəltan edildiyi, ictimai rəyə tüpürüldüyü, qanunla deyil, şəxsi istək və isterika ilə idarə olunan ölkədə nəinki 30, yaxud 15, heç 5 sayt seçmək mümkün deyil. Nəyinsə xatirinə üzdə olan, lakin hakimiyyətin qırıntısı ilə dolanan saytların adını çəkərək reklamları ilə məşğul olmağı isə artıq hesab edirəm. Sizə dərin hörmətlə, Elşad M.”

Tanınmış hərəkatçı və araşdırmaçı jurnalist Fərəməz Novruzoğlu:

Salam, qardaş. Bu sorğunu cavablandırsaydım bir çox xətrini istədiyim dostlarımın inciməsinə səbəb olardım. Çünki mən Azərbaycan mediasında dediyin kriteriyalara malik bir tək media qurumu tanımıram. Hə, ayrı-ayrı şəxslər var ki, məsələn, Eynulla Fətullayev, Rauf Arifoğlu, Vüsalə Mahirqızı, ictimai rəyə təsir edən media qurumlarına rəhbərlik edirlər. Ancaq onlar belə, nəzərdə tutulan digər kriteriyalara cavab vermirlər. Sadəcə olaraq, dövrün tələbi onları ön plana çıxarıb. O ki qaldı qələminə və media barədə sağlam düşüncələrinə hörmətlə yanaşdığım Əvəz Zeynallı, Elxan Şükürlü kimi yaxın dostlarıma, məncə, onların zəhməti də bihudə gedir, onların önə çıxmasına, ictimai rəyə təsir edə biləcək peşəkar media qurumları yaratmasına nə ictimaiyyət hazırdı, nə də əlində səlahiyyəti olanlar buna imkan verər. Odur ki, xətrini çox istədiyim Elxan bəy peşəkarlıqda heç də geri qalmadığı Eynulladan, Raufdan arxa planda görünür. Çünki Elxanın şəxsiyyəti imkan vermir ki, Rauf kimi ön plana çıxa bilsin. Sən Əvəz Zeynallıya gəlincə, elə bilirəm ki, səmimiyyətimə inanırsan, aramızda keçmişdə yaşanan bütün umu-küsülərə rəğmən, sən yeksən və hər zaman mən səni ustadım bilmişəm. Amma sən zaman və məkan əngəlinə taxılmısan, bu səbəbdən də istədiklərini, ideallarını gerçəkləşdirə bilmirsən. Bax, mənim Azərbaycan mediası barədə fikirlərim belədi.”